This post is password protected. To view it please enter your password below:

Password:

The post Protected: GAP กระชาย appeared first on ฐานข้อมูลพันธุกรรมพืชสวน.

ชื่อวิทยาศาสตร์ Kaempferia parviflora Wall. ex Baker

ชื่อสามัญ Belamcanda chimensis

ชื่อวงศ์ ZINGIBERACEAE

ชื่อสามัญ กระชายดำ, ว่านกระชายดำ, กระชายม่วง, ว่านเพชรดำ

1. ลักษณะของพืช

ไม้ล้มลุกอายุหลายปี สูงประมาณ 20-30 เซนติเมตรเหง้าใต้ดินเป็นอ้วนป้อมและแตกแขนงเป็นหัวด้านข้างค่อนข้างถี่เจริญเติบโตต่อเนื่องกัน เนื้อใบมีสีม่วงเข้มเกือบดำใบเดี่ยวเรียงสลับในระนาบเดียว มีน้ำมันหอมระเหย กาบใบสั้นอวบหนา 2 อัน ขนาด 2?3 เซนติเมตร สีแดงเรื่ออัดกันไม่แน่น แผ่นใบรูปไข่กลับหรือรูปรีแกมขอบขนาน กว้าง 7-12 เซนติเมตรยาว 7-20 เซนติเมตรปลายใบติ่งแหลม ฐานใบสองข้างไม่เท่ากันค่อนข้างตัด ขอบใบเรียบ แผ่นใบด้านบนสีข้าว เข้มเป็นมัน ด้านล่างสีเขียวอมเทามีขนกลุ่มระหว่างกาบใบและแผ่นใบมีก้านใบเทียม ยาว 5-8 เซนติเมตร. ลิ้มใบรูปสามเหลี่ยมยาว4 มิลลิเมตร

ช่อดอกเป็นเชิงลดเกิดที่ปลายยอดลำต้นเทียม ใบประดับช่อดอกเป็นกาบหุ้มโดนก้านช่อดอก กว้าง1.2 เซนติเมตร. ยาว 1.8-2.3 เซนติเมตรใบประดับดอกรูปแถบกว้าง 1-2 มิลลิเมตรยาว 0.6-1.2 เซนติเมตรดอกสมบูรณ์เพศ สมมาตรด้านข้างกลีบเกลี้ยงยาว4 เซนติเมตรแฉกกลีบรูปแถบยาว 1.2-1.4 เซนติเมตรกลีบของดอกที่มีขนาดใหญ่ด้านล่างเป็นกลีบข้าง 2 กลีบ มีขนาดเล็กกว่ากลีบปาก สีขาว เกสรเพศผู้สมบูรณ์ 1 อัน อับเรณูมีติ่งด้านบนรูปสามเหลี่ยมกลีบยาว1 มิลลิเมตรขาวใสอับเรณูสีเหลืองยาว2 มิลลิเมตรก้านชูอับเรณูสั้นมาก เกสรเพศเมียประกอบมี 3 คาร์เพล เชื่อมกันมีออวุลจำนวนมากติดที่แกนรังไข่ร่วม

2. สภาพพื้นที่ปลูก

- เป็นพืชพื้นเมืองเขตร้อนของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้

- พบบริเวณในป่าภูเขาของประเทศไทย ในพื้นที่สูงจากระดับน้ำทะเล 630 เมตร หรือมากกว่า

- ชอบดินปนทราย อากาศร้อน หรือเป็นป่าฝนชื้น

- มีแสงแดดรำไร

- แหล่งปลูกที่สำคัญ เขตอำเภอนาแห้ว อำเภอด่านซ้าย และอำเภอภูเรือ จังหวัดเลย

3. พันธุ์

3.1 การเลือกพันธุ์ : เลือกหัวพันธุ์ที่สมบูรณ์ และปราศจากโรคและแมลง

3.2 พันธุ์ที่นิยมปลูก : พันธุ์ใบเขียว และพันธุ์ใบแดง

4. การปลูก

4.1 การเตรียมดิน : ควรไถ 2 ครั้ง ครั้งแรกไถพรวนเพื่อย่อยดิน ทำการยกร่องปลูก ระหว่างต้นประมาณ 25-30 ซม. ก่อนปลูกควรใส่ปูนขาวเพื่อปรับสภาพดินในอัตรา 200-400 กก./ไร่ ทิ้งไว้ประมาณ 5-10 ซม. ในพื้นที่ 1 ไร่ จะใช้เหง้าพันธุ์ประมาณ 160-200 กก.

4.2 การเตรียมพันธุ์ : หัวกระชายดำหัวหนึ่งจะมีหลายแง่ง ให้หักออกมาเป็นแง่งๆ แง่งเล็กใช้ได้ 2-3 แง่ง แง่งใหญ่ที่สมบูรณ์ใช้เพียงแง่งเดียว เพราะเมื่อกระชายดำโตขึ้นจะแตกหน่อ เกิดหัวกระชายดำหัวใหม่ขึ้นมาแทน และจะขยายหัวและหน่อออกไปเรื่อยๆ จำนวนจะมากหรือน้อยขึ้นอยู่กับการดูแลรักษา ส่วนหัวหรือแง่งที่ใช้ปลูกในตอนแรกจะเหี่ยวและแห้งไปในที่สุด ก่อนนำไปปลูก ควรทารอยแผลของแง่งที่ถูกหักออกมาด้วยปูนกินหมาก หรือจะจุ่มในน้ำยากันเชื้อราก็ได้ แล้วผึ่งในที่ร่มจนหมาดหรือแห้งแล้วจึงนำไปปลูก

4.3 วิธีการปลูก : สามารถทำได้ 2 วิธี ดังนี้

- การปลูกในกระถาง ควรใช้กระถางที่มีขนาดกลาง-ใหญ่ ใส่วัสดุปลูกให้มากๆ ประมาณ 3ใน 4 ส่วนของกระถาง (ปุ๋ยคอก 1 ส่วน/ดิน 2 ส่วน) จะทำให้ได้หัวที่มีคุณภาพและมีปริมาณหัวต่อต้นมาก การปลูกในกระถางควรใช้หัวหรือเหง้า ประมาณ 3-5 หัว (แง่ง)

- การปลูกลงแปลง โดยยกร่องกว้างประมาณ 1.50 เมตร ขุดหลุมลึกประมาณ 10-15 ซม. แล้วนำหัวพันธุ์ลงปลูกประมาณ 2-3 หัว ให้มีระยะห่างระหว่างหลุมและแถวประมาณ 30 x 30 ซม. กลบดินให้แน่น รดน้ำให้ชุ่ม

5. การดูแลรักษา

5.1 การให้น้ำ เมื่อปลูกกระชายดำแล้วฝนไม่ตก หรือดินแห้งเกินไปให้รดน้ำพอชุ่ม แต่ไม่แฉะ อย่าให้น้ำขัง

5.2 การใส่ปุ๋ย ใช้ปุ๋ยคอกมูลไก่ผสมแกลบรองพื้น หรือใช้ปุ๋ยชีวภาพฉีดพ่นพร้อมกับการกำจัดวัชพืชและพรวนดิน เมื่อมีใบ 2-3 ใบ และให้อีกครั้งเมื่อกระชายดำเริ่มออกดอก ไม่ควรใช้ปุ๋ยเคมีกับกระชายดำโดยเด็ดขาด

5.3 การกำจัดวัชพืช วัชพืชในไร่กระชายดำไม่ค่อยมีปัญหามากนัก เนื่องจากระชายดำมีระยะปลูกถี่ ใบสามารถคลุมดินป้องกันการงอกของเมล็ดวัชพืชได้ดี ในการกำจัดวัชพืชควรกำจัดเมื่อกระชายดำมีใบประมาณ 2-3 ใบ และกำจัดอีกครั้ง เมื่อกระชายดำเริ่มออกดอก ควรกำจัดวัชพืชพร้อมกับการพรวนดินไปด้วย

5.4 โรคและแมลง

โรคที่สำคัญของกระชายดำ คือ โรคเหี่ยวหรือโรคหัวเน่า เกิดจากเชื้อแบคทีเรีย Ralstonia solanacearum จะทำให้ต้นมีอาการใบเหลือง ต้นเหี่ยว และหัวเน่าในที่สุด

การป้องกันกำจัด

1. ใช้ท่อนพันธุ์ที่ปลอดจากโรค
2. ไม่ควรปลูกซ้ำที่เดิม และพืชหมุนเวียนทุกๆ ปี ด้วยพืชตระกูลถั่ว
   Indulgence made rubbing http://www.meda-comp.net/fyz/viagra-for-sale-on-ebay.html getting Just least view website sink purchase hopes balance.

   หรือพืชหมุนเวียนอื่นที่สามารถทำลายเชื้อสาเหตุโรคในดิน

3. แหล่งที่มีการระบาดของโรคให้อบดินฆ่าเชื้อในดิน โดยใช้ยูเรีย และปูนขาว อัตรา 80:100 กก/ไร่ โรยและคลุกเคล้าดินในแปลงปลูก แล้วใช้พลาสติกสีดำคลุมแปลงอบดินไว้เป็นเวลา 3 สัปดาห์ก่อนปลูก

แมลงศัตรูที่สำคัญ คือ หนอนเจาะลำต้น

การป้องกันกำจัด

เก็บส่วนที่ถูกทำลาย เผาทิ้งภายนอกแปลง

6. การเก็บเกี่ยว

6.1 ระยะเก็บเกี่ยวที่เหมาะสม : เก็บเกี่ยวเมื่ออายุ
8-12 เดือน ประมาณเดือนมกราคม-กุมภาพันธ์ สังเกตจากใบและลำต้นจะเริ่มเหี่ยวแห้งและหลุดออกจากต้น

6.2 วิธีการเก็บเกี่ยว : ใช้จอบหรือเสียม ขุดหัวกระชายดำขึ้นมาแล้วเคาะดินให้หลุดออกจากหัว จากนั้นตัดราก และนำไปล้างน้ำสะอาด ผึ่งลมให้แห้ง

7. การปฏิบัติหลังการเก็บเกี่ยวและเก็บรักษา

7.1 การแปรรูปหลังการเก็บเกี่ยว : นำเหง้ากระชายดำมาล้างให้สะอาด และผึ่งให้แห้ง นำมาทำเป็นผลิตภัณฑ์ เช่น ไวน์กระชายดำ ส่วนการทำให้แห้ง โดยการหั่นให้เป็นชิ้นบางๆ แล้วจึงนำไปตากหรืออบให้แห้ง ด้วยอุณหภูมิ 55 องศาเซลเซียส ความชื้นไม่เกินร้อยละ 11

7.2 การเก็บรักษา นำกระชายดำที่อบแห้งสนิทบรรจุถุงพลาสติกใส 2 ชั้นปิดปากให้สนิท เขียนฉลากปิดถุงให้เรียบร้อย นำเข้าจัดเก็บในห้องที่สะอาด เย็นไม่อับชื้น มีอากาศถ่ายเทดี ป้องกันแสงแดด ระวังไม่ให้มีเชื้อราหรือแมลงเข้าไปทำลาย ทำให้คุณภาพลดลง กระชายดำแห้งที่จัดเก็บไว้อายุเกิน 3 เดือนควรจะมีการนำมาอบใหม่อีกครั้งเพื่อไม่ให้มีความชื้น และมีแมลงรบกวน

8. สุขลักษณะและความสะอาด

- ควรรักษาแปลงปลูกสมุนไพรให้ถูกสุขลักษณะและสะอาดอยู่เสมอ

- กำจัดวัชพืช เพื่อไม่ให้แข่งขันกับพืชหลัก หรือเป็นแหล่งเพาะศัตรูพืชซึ่งอาจติดไปกับผลผลิต

- หลังการตัดแต่ง ควรนำเศษพืชไปทิ้งนอกแปลง หรือทำลายเสีย

- หลังการพ่นสารป้องกันกำจัดศัตรูพืช ต้องทำความสะอาดอุปกรณ์ที่ใช้เผากำจัดวัสดุเหลือใช้ และกำจัดภาชนะบรรจุให้ถูกวิธี

- เก็บรักษาวัสดุทางการเกษตร เช่น ปุ๋ย สารป้องกันกำจัดศัตรูพืช เครื่องมือ เครื่องใช้ ในการทำการเกษตรกรรมให้เรียบร้อยปลอดภัย อยู่ในสภาพพร้อมใช้งาน

9. การบันทึกข้อมูล

ในการผลิตเกษตรดีที่เหมาะสมของกระชายดำ ควรมีการบันทึกข้อมูลการปฏิบัติในขั้นตอนการผลิตต่าง ๆ เพื่อสามารถนำไปใช้ในการตรวจสอบวิธีการผลิตได้โดยเฉพาะการนำไปใช้เป็นวัตถุดิบคือสารออกฤทธิ์ ดังนั้นการบันทึกข้อมูลจะเป็นสิ่งที่ช่วยในการผลิตวัตถุดิบให้ได้สารออกฤทธิ์ที่มีคุณภาพตรงตามมาตรฐานและหากมีข้อผิดพลาดหรือบกพร่องเกิดขึ้น จะได้สามารถแก้ไขหรือปรับปรุงวิธีการผลิตได้ทันทีรายละเอียดที่ควรบันทึกได้แก่

1. บันทึกขั้นตอนการผลิต เช่น รายละเอียดการใส่ปุ๋ย ให้น้ำ การใช้สารเคมีป้องกันกำจัดศัตรูพืช โดยเฉพาะปุ๋ยซึ่งมีผลต่อปริมาณสารสำคัญ และสารเคมีป้องกันกำจัดศัตรูพืช ซึ่งหากมีสารพิษตกค้างจะทำให้คุณภาพของสมุนไพรไม่เป็นไปตามมาตรฐาน

2. บันทึก วันปลูก วันออกดอก วันเก็บเกี่ยว การเก็บเกี่ยว วิธีการบรรจุ การขนส่ง และชื่อผู้ปฏิบัติงาน ฯลฯ เพื่อใช้ตรวจสอบคุณภาพของวัตถุดิบสมุนไพร เช่น ถ้าเก็บเกี่ยวในช่วงเวลา/อายุ ที่ไม่เหมาะสมจะมีผลทำให้คุณภาพต่ำ ข้อมูลที่บันทึกไว้จะสามารถนำมาใช้ปรับปรุงแก้ไขวิธีการผลิตให้ได้วัตถุดิบสมุนไพรที่มีคุณภาพดีตามมาตรฐาน

3. บันทึก วัน เดือน ปี และวิธีการปฏิบัติงานเพื่อใช้ตรวจสอบ และวางแผนการป้องกันและแก้ไขปัญหา

The post GAP กระชายดำ appeared first on ฐานข้อมูลพันธุกรรมพืชสวน.

ชื่อวิทยาศาสตร์ Hibiscus sabdariffa L.

ชื่อสามัญ Roselle, Jamaica sorrel

ชื่อวงศ์ MALVACEAE

ชื่ออื่น กระเจี๊ยบเปรี้ยว(ทั่วไป) ผักเก็งเค็ง ส้มเก็งเค็ม(ภาคเหนือ) ส้มตะเลงเครง(ตาก); ส้มปู (เงี้ยว-แม่ฮ่องสอน)

1. ลักษณะของพืช

เป็นพืชล้มลุก อายุปีเดียว ลำต้นสูง 1-2 เมตร ลำต้นอ่อนสีเขียว เมื่อแก่สีม่วงแดง ผิวค่อนข้างเกลี้ยง ใบ เป็นใบเดี่ยว ออกเรียงสลับ ใบของต้นที่ยังเล็กและใบที่อยู่ใกล้ดอก บางใบมีแผ่นใบคล้ายรูปไข่ และมีขนาดเล็กกว่า โดยทั่วไปใบมีขอบใบหยักเว้าลึก 3-5 หยัก แต่ละหยักกว้าง 0.5-3 ซม. ยาว 3-8 ซม. ปลายหยักแหลม โคนมน เส้นโคนใบ 3-5 เส้น แผ่นใบด้านล่างมีเส้นใบนูนเด่นชัด โคนเส้นกลางใบมีต่อม 1 ต่อม ก้านใบยาว 4-15 ซม. หูใบเป็นเส้นเรียว ยาว 0.8-1.5 ซม. ดอกเป็นดอกเดี่ยว ออกตามซอกใบ ขนาดใหญ่ สีเหลืองอ่อน กลางดอกสีแดง ริ้วประดับเรียวแคบ สีแดง 8-12 เส้น ยาวประมาณ 1 ซม. เป็นวงรอบกลีบเลี้ยง กลีบเลี้ยงโคนติดกันคล้ายถ้วย ปลายแยกเป็นแฉกรูปสามเหลี่ยมแหลม 5 แฉก ยาว 1-2 ซม. แต่ละแฉกมีเส้นกลีบ 3 เส้น โคนเส้นกลางกลีบมีต่อม 1 ต่อม กลีบดอกใหญ่ สีเหลือง 5 กลีบ รูปไข่กลับ กว้าง 2-3 ซม. ยาว 3-5 ซม. โคนกลีบสีแดงเข้ม เกสรเพศผู้มีจำนวนมาก ก้านชูอับเรณูติดกันเป็นหลอดยาว 1-3 ซม. หุ้มเกสรเพศเมีย อับเรณูสีนวล ขนาดเล็ก จำนวนมากอยู่รอบหลอด รังไข่อยู่เหนือวงกลีบ มี 5 ช่อง ก้านยอดเกสรเพศเมียเรียวยาว ปลายแยกเป็น 5 แฉก ยอดเกสรเพศเมียสีม่วงแดง เป็นตุ่มเล็กและมีขน ผลสีแดง รูปไข่ป้อม กว้าง 1-1.5 ซม. ยาว 1.5-2 ซม. มีกลีบเลี้ยงที่ขยายใหญ่ ยาว 2-5 ซม.รองรับอยู่จนผลแก่ เมล็ดสีน้ำตาล รูปไต ขนาด 4-6 มม. ขยายพันธุ์ด้วยเมล็ด

2. สภาพพื้นที่ปลูก

- เจริญเติบโตได้ดีในเขตกึ่งร้อน อุณหภูมิที่เหมาะสมประมาณ 18-35 องศาเซลเซียส

- ชอบอากาศร้อนหรือค่อนข้างร้อน ทนต่อความแห้งแล้ง และไม่ชอบน้ำขัง

- ขึ้นได้ในดินทุกชนิด แต่ที่เหมาะสมเป็นพิเศษ คือ ดินเนินเขา ดินสีแดง ดินควรมีความเป็นกรดด่างระหว่าง 6.6-6.8

- เจริญได้ในที่โล่งแจ้ง สภาพแสงแดดจัดเต็มวัน เป็นพืชที่ไวต่อแสง จะออกดอกเมื่อวันสั้น ดังนั้นจึงต้องการช่วงแสง 13 ชั่วโมง ในช่วงการเจริญเติบโต 4-5 เดือน และจะเริ่มออกดอกเมื่อมีอายุประมาณ 120 วัน

3. พันธุ์

3.1 การเลือกพันธุ์ : เลือกพันธุ์ที่มีกลีบเลี้ยงหนาอวบน้ำ ดอกสีแดงเข้มจนถึงม่วง ทนแล้งได้ดี

3.2 พันธุ์ที่นิยมปลูก : พันธุ์ซูดาน

4. การปลูก

4.1 การเตรียมดิน : ไถพรวนบนพื้นที่ราบแบบไม่ยกร่อง และปรับพื้นที่

4.2 การเตรียมพันธุ์ : ขยายพันธุ์โดยใช้เมล็ด

4.3 วิธีการปลูก : ปลูกโดยการหว่านหรือหยอดเมล็ด แต่เพื่อให้ได้กระเจี๊ยบแดงที่มีคุณภาพ และให้ผลผลิตสม่ำเสมอ ควรปลูกโดยการหยอดเมล็ด

1. วิธีการปลูกแบบหยอดเมล็ด โดยใช้เมล็ดลงปลูกหลุมละประมาณ 2-3 เมล็ด ระยะปลูก 1×1 เมตร แล้วกลบดินเล็กน้อย เมื่ออายุได้ 3-4 สัปดาห์ เป็นต้นอ่อนถอนให้เหลือหลุมละ 1 ต้น

2. ช่วงฤดูปลูก ประมาณเดือนกรกฎาคม- สิงหาคม

3. ข้อควรระวัง ในบริเวณที่ปลูกกระเจี๊ยบแดง ให้กำจัดดอกของหญ้าและวัชพืชที่จะปลิวใส่ดอกกระเจี๊ยบแดง เพราะจะทำให้เมล็ดและดอกหญ้าติดไปกับผลผลิต ซึ่งจะเป็นปัญหาต่อการส่งออก

5. การดูแลรักษา

5.1 การให้น้ำ ระยะ 1-2 เดือน ควรมีการให้น้ำสม่ำเสมอ หลังจากนั้นจะสามารถทนต่อความแห้งแล้งได้ดี

5.2 การใส่ปุ๋ย ควรใช้ปุ๋ยคอกหรือปุ๋ยอินทรีย์ ในระยะแรกที่มีการปรับพื้นที่ปลูก หรือในช่วงที่เริ่มเจริญเติบโตอายุ 10-15 วัน และ 40-50 วัน ไม่จำเป็นต้องใช้ปุ๋ยที่มีไนโตรเจนสูง เพราะถ้าใส่มากเกินไปจะทำให้ใบและฝักโตเร็วเกินไป และเป็นโรคง่าย

5.3 การกำจัดวัชพืช

1. ตากดิน เพื่อทำลายเมล็ดวัชพืช

2. คราดส่วนขยายพันธุ์ของวัชพืชออกในระหว่างขั้นตอนของการเตรียมแปลงปลูก

3. การคลุมดินหลังปลูกจะช่วยรักษาความชื้นของดินและบังแสงสว่างไม่ให้วัชพืชงอกหรืองอกได้ช้า หรือใช้พลาสติกทึบแสงคลุมแปลงปลูก

4. ขุดทำลายหัวใต้ดินของวัชพืชบางชนิดทุกครั้งที่พบ พรวน ถากดิน และกำจัดวัชพืช ควรทำขณะที่ยังเล็ก โดยใช้การถอน

5.4 โรคและแมลง

โรคที่สำคัญ ได้แก่ โรคใบจุด โรคฝักจุด หรือ ฝักลาย โรคแอนแทรคโนส

การป้องกันกำจัด ใช้เชื้อบาซิลลัส ซับทิลิส (บีเอส) พ่นในอัตรา 30-50 กรัมต่อน้ำ 20 ลิตร

แมลงศัตรูพืชที่สำคัญ คือ หนอนกระทู้หอม หนอนเจาะสมอฝ้าย เพลี้ยไฟ เพลี้ยอ่อน เพลี้ยจักจั่นฝ้าย

การป้องกันกำจัดใช้เชื้อ BT (Bacillus thruringiensis) ในอัตรา 60-80 กรัมต่อน้ำ20 ลิตร หรือใช้สารธรรมชาติ เช่น เมล็ดสะเดา พ่นในอัตรา 1 กิโลกรัมต่อน้ำ20 ลิตร หรือใช้สารธรรมชาติ หรือพ่นด้วยสารเคมีตามคำแนะนำ และอาจปล่อยแมลงศัตรูธรรมชาติของแมลงศัตรูพืช เช่น แมลงช้างปีกใสและด้วงเต่าตัวห้ำ

6. การเก็บเกี่ยว

6.1 ระยะเก็บเกี่ยวที่เหมาะสม : เก็บเกี่ยวประมาณเดือนพฤศจิกายน – ธันวาคม

6.2 วิธีการเก็บเกี่ยว : สำหรับการเก็บเกี่ยวกระเจี๊ยบแดงทำได้ 2 วิธี ดังนี้

1. เก็บเกี่ยวเฉพาะดอกกระเจี๊ยบแดง โดยใช้กรรไกรหรือมีดตัดเฉพาะดอกที่แก่ แล้วใส่ในภาชนะที่มีวัสดุรอง เพื่อป้องกันไม่ให้ดอกช้ำ แล้วจึงขนย้ายออกจากแปลง

2. เก็บเกี่ยวทั้งต้น โดยใช้เคียวเกี่ยวกิ่งที่มีดอกบริเวณโคนกิ่ง วิธีนี้จะเก็บเกี่ยวได้รวดเร็ว แต่ดอกอาจหลุดร่วงระหว่างขนย้าย การเก็บเกี่ยวดอกกระเจี๊ยบแดงควรทำให้เสร็จภายใน 48 ชั่วโมง ตั้งแต่เริ่มเก็บเกี่ยวจนนำไปตากให้แห้ง เพื่อจะได้แทงเมล็ดออกจากกลีบเลี้ยงได้ง่าย

7. การปฏิบัติหลังการเก็บเกี่ยวและเก็บรักษา

7.1 การแปรรูปหลังการเก็บเกี่ยว : โดยดำเนินการหลังการเก็บเกี่ยว ดังนี้

1. นำดอกกระเจี๊ยบแดงที่ได้ไปแทงเมล็ดออก โดยใช้เหล็กกระทุ้ง ซึ่งเป็นแท่งโลหะกลวงปลายหยัก แทงบริเวณขั้วให้เมล็ดหลุดออกกระเปาะหุ้มเมล็ด ส่วนที่เหลือเป็นส่วนของกลีบเลี้ยง หรือกลีบดอกของกระเจี๊ยบแดง และนำกลีบดอกที่กระทุ้งได้ ไปตากแดดนาน 4-7 วัน จนแห้งสนิท

2. การตากกระเจี๊ยบแดง ควรตากบนชั้นให้สูงจากพื้นดินประมาณ 60-70 เซนติเมตร และคลุมด้วยผ้าขาวบาง เพื่อป้องกันดอกหญ้า และเศษวัชพืช ปลิวไปปะปนกับกระเจี๊ยบแห้ง

7.2 การเก็บรักษา

1. นำกระเจี๊ยบแดงที่อบแห้งสนิทบรรจุถุงพลาสติกใส และปิดปากให้สนิท เขียนฉลากปิดถุงให้เรียบร้อย นำเข้าจัดเก็บในห้องที่มีอากาศถ่ายเทดี ป้องกันแสงแดด

2. หมั่นคอยดูแลและระวังไม่ให้มีเชื้อราหรือแมลงเข้าไปทำให้คุณภาพกระเจี๊ยบแดงลดลง

3. กระเจี๊ยบแดงแห้งที่จัดเก็บไว้อายุเกิน 3 เดือนควรจะมีการนำมาอบใหม่อีกครั้ง เพื่อไม่ให้มีความชื้น และโรคแมลงเข้าทำลาย

8. สุขลักษณะและความสะอาด

- ควรหลีกเลี่ยงการใช้สารเคมี ด้วยการปลูกพืชแบบผสมผสาน หรือหากต้องการใช้ ควรใช้อย่างถูกต้องและเหมาะสม เพื่อไม่ให้มีสารพิษตกค้างในวัตถุดิบ และสิ่งแวดล้อม

- ควรรักษาแปลงปลูกสมุนไพรให้ถูกสุขลักษณะและสะอาดอยู่เสมอ

- กำจัดวัชพืช เพื่อไม่ให้แข่งขันกับพืชหลัก หรือเป็นแหล่งเพาะศัตรูพืชซึ่งอาจติดไปกับผลผลิต

- หลังการตัดแต่ง ควรนำเศษพืชไปทิ้งนอกแปลง หรือทำลายเสีย

- หลังการพ่นสารป้องกันกำจัดศัตรูพืช ต้องทำความสะอาดอุปกรณ์ที่ใช้เผากำจัดวัสดุเหลือใช้ และกำจัดภาชนะบรรจุให้ถูกวิธี

- เก็บรักษาวัสดุทางการเกษตร เช่น ปุ๋ย สารป้องกันกำจัดศัตรูพืช เครื่องมือ เครื่องใช้ ในการทำการเกษตรกรรมให้เรียบร้อยปลอดภัย อยู่ในสภาพพร้อมใช้งาน

9. การบันทึกข้อมูล

ในการผลิตเกษตรดีที่เหมาะสมของกระเจี๊ยบแดง ควรมีการบันทึกข้อมูลการปฏิบัติในขั้นตอนการผลิตต่าง ๆ เพื่อสามารถนำไปใช้ในการตรวจสอบวิธีการผลิตได้โดยเฉพาะการนำไปใช้เป็นวัตถุดิบคือสารออกฤทธิ์ ดังนั้นการบันทึกข้อมูลจะเป็นสิ่งที่ช่วยในการผลิตวัตถุดิบให้ได้สารออกฤทธิ์ที่มีคุณภาพตรงตามมาตรฐานและหากมีข้อผิดพลาดหรือบกพร่องเกิดขึ้น จะได้สามารถแก้ไขหรือปรับปรุงวิธีการผลิตได้ทันทีรายละเอียดที่ควรบันทึกได้แก่

1. บันทึกขั้นตอนการผลิต เช่น รายละเอียดการใส่ปุ๋ย ให้น้ำ การใช้สารเคมีป้องกันกำจัดศัตรูพืช โดยเฉพาะปุ๋ยซึ่งมีผลต่อปริมาณสารสำคัญ และสารเคมีป้องกันกำจัดศัตรูพืช ซึ่งหากมีสารพิษตกค้างจะทำให้คุณภาพของสมุนไพรไม่เป็นไปตามมาตรฐาน

2. บันทึก วันปลูก วันออกดอก วันเก็บเกี่ยว การเก็บเกี่ยว วิธีการบรรจุ การขนส่ง และชื่อผู้ปฏิบัติงาน ฯลฯ เพื่อใช้ตรวจสอบคุณภาพของวัตถุดิบสมุนไพร เช่น ถ้าเก็บเกี่ยวในช่วงเวลา/อายุ ที่ไม่เหมาะสมจะมีผลทำให้คุณภาพต่ำ ข้อมูลที่บันทึกไว้จะสามารถนำมาใช้ปรับปรุงแก้ไขวิธีการผลิตให้ได้วัตถุดิบสมุนไพรที่มีคุณภาพดีตามมาตรฐาน

3. บันทึก วัน เดือน ปี และวิธีการปฏิบัติงานเพื่อใช้ตรวจสอบ และวางแผนการป้องกันและแก้ไขปัญหา

The post GAP กระเจี๊ยบแดง appeared first on ฐานข้อมูลพันธุกรรมพืชสวน.

ชื่อวิทยาศาสตร์ Curcuma longa L.

ชื่อพ้อง Curcuma domestica Valeton.

ชื่อสามัญ Turmeric

ชื่อวงศ์ ZINGIBERACEAE

ชื่ออื่น ขมิ้น ขมิ้นแกง ขมิ้นหยวก ขมิ้นหัว ขี้มิ้น หมิ้น ตายอ สะยอ

1. ลักษณะของพืช

เป็นไม้ล้มลุก อายุหลายฤดู สูง 50-70 เซนติเมตรลำต้นเป็นเหง้าใต้ดินที่แตกแขนง เนื้อในสีเหลืองอมส้ม มีกลิ่นเฉพาะ ใบเดี่ยว ออกแบบสลับจากเหง้า รูปหอกแกมขอบขนาน ปลายแหลม กว้าง 8-10 เซนติเมตร ยาว 30-40 เซนติเมตร ออกรอบโคนต้น กาบใบยาว 80-120 เซนติเมตร ซ้อนกันเป็นลำต้นเทียม ดอกเป็นดอกช่อ เจริญจากเหง้า แทรกกลางกลุ่มใบ ลักษณะคล้ายทรงกระบอก ประกอบด้วยดอกย่อยจำนวนมาก ถูกหุ้มด้วยกลีบเลี้ยงหรือกลีบประดับสีเขียวอมชมพู โคนใบประดับเป็นกระเปาะ ดอกย่อยออกในซอกกระเปาะใบประดับ 3-5 ดอก บานไม่พร้อมกัน กลีบเลี้ยงสีขาวใส ติดกันเป็นหลอดสั้น ปลายหยักไม่เท่ากัน กลีบดอกย่อยสีขาว โคนติดกันเป็นหลอดยาว ปลายผายและแยกเป็นสามกลีบ เกสรเพศผู้ ที่เป็นหมันแผ่เป็นกลีบขนาดใหญ่ 3 กลีบ กลีบกลางรูปไข่ สีเหลืองอ่อนและมีแถบสีเหลืองเข้มบริเวณกลางกลีบ สองกลีบข้างรูปรีแกมขอบขนานสีเหลืองอ่อน เกสรเพศผู้ ที่สมบูรณ์มีก้านสั้น อับเรณูเล็กเรียวและมีจงอย โอบรอบก้านชูยอดเกสรตัวเมีย รังไข่ 3 ห้อง ผลเป็นรูปกลมหรือ มี 3 พูแต่มักไม่ติดเมล็ด

2. สภาพพื้นที่ปลูก

- ขมิ้นชันสามารถปลูกได้ทั่วทุกภาคที่มีอากาศร้อน หรือร้อนชื้น

- เติบโตได้ดีในที่ดอน และพื้นที่ราบที่มีความลาดเอียง ที่ระดับความสูง 450-900 เมตรเหนือระดับน้ำทะเลปานกลาง

- ชอบดินร่วนซุย หรือดินร่วนปนทราย ที่มีการระบายน้ำดี น้ำไม่ท่วมขัง ไม่ชอบดินเหนียวและดินลูกรัง

- สภาพอุณหภูมิที่เหมาะสมในการเจริญเติบโต 30-35 องศาเซลเซียส และการพัฒนาเหง้าในช่วงอุณหภูมิ 20-30 องศาเซลเซียส

- ปลูกได้ทั้งในที่โล่งแจ้ง หรือมีแสงรำไร

3. พันธุ์

3.1 การเลือกพันธุ์ :

1. เลือกพันธุ์ที่ให้ผลผลิตสูง มีคุณภาพให้ปริมาณสารสำคัญเคอร์คูมินอยด์ไม่ต่ำกว่า 5% และน้ำมันหอมระเหยไม่ต่ำกว่า 6%

2. เลือกหัวพันธุ์ที่ปลอดโรค และสมบูรณ์ ไม่มีโรคและแมลงติดมากับท่อนพันธุ์

3. แง่งพันธุ์ที่มีปล้อง 7-9 ปล้องต่อชิ้น มีน้ำหนัก 15-30 กรัมต่อชิ้น มีความยาว 8- 12 เซนติเมตร

ปริมาณท่อนพันธุ์ที่ใช้ต่อไร่

- หัวแม่ที่มีน้ำหนัก 15-30 กรัมต่อชิ้น ใช้จำนวน 7,100 ชิ้น หรือ 155 กิโลกรัม

- แง่งขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง 1.5 เซนติเมตร ยาวประมาณ 8-12 เซนติเมตรน้ำหนัก 15-30 กรัมต่อชิ้น ใช้จำนวน 7,100 ชิ้น หรือ 140 กิโลกรัม

- แง่งขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง 1 เซนติเมตร ยาวประมาณ 6-9 เซนติเมตรน้ำหนัก 5-10 กรัมต่อชิ้น ใช้จำนวน 7,100 ชิ้น หรือ 75 กิโลกรัม

3.2 พันธุ์ที่นิยมปลูก :

1. ขมิ้นชันสายพันธุ์จากจังหวัดพังงา และสุราษฎร์ธานี

2. พันธุ์แนะนำของกรมวิชาการเกษตรเป็นพันธุ์ที่ได้คัดเลือกแล้ว คือ พันธุ์ตรัง 1

4. การปลูก

4.1 การเตรียมดิน :

1. พื้นที่ปลูกที่เป็นพื้นที่กว้างใหญ่ควรทำการเก็บตัวอย่างดินส่งตรวจวิเคราะห์คุณภาพของดินก่อนปลูก

2. ดินที่มีอินทรีย์วัตถุน้อย ควรปลูกพืชตระกูลถั่วให้ได้ระยะออกดอก จึงไถกลบดิน หรือปรับปรุงดินด้วยการใส่ปุ๋ยคอกที่ย่อยสลายสมบูรณืดีแล้วคลุกเคล้าให้เข้ากัน อัตรา 1-2 ตัน/ไร่ หรือรองก้นหลุมด้วยปุ๋ยคอกที่สลายตัวแล้ว อัตราประมาณ 250 กรัมต่อหลุม

3. ไถพรวนกลับหน้าดินร่วมกับการใส่ปุ๋ยคอก และตากดินไว้ประมาณ 3 สัปดาห์ก่อนปลูก ซึ่งการไถพรวนควรทำก่อนต้นฤดูฝน

4. ควรใส่ปูนขาวเพื่อปรับค่าความเป็นกรดด่างของดินให้มีค่าประมาณ 5.5-6.5

5. เก็บเศษวัสดุ และกำจัดวัชพืชออกจากแปลง

4.2 การเตรียมพันธุ์ : ใช้เหง้าที่ปลอดจากโรคและแมลงอายุประมาณ 1 ปี โดยใช้ได้ทั้งเหง้าที่เรียกว่าหัวแม่มีลักษณะกลมใหญ่ และหัวแง่ง ที่งอกมาจากหัวแม่ และมีขนาดเล็กวกว่า นำมาตัดราก และล้างทำความสะอาดให้เรียบร้อย ตัดเป็นท่อนๆ มีตาสมบูรณ์ 3-5 ตา หรือแง่งที่มีน้ำหนักประมาณ 15-50 กรัม ป้ายปูนแดง หรือปูนขาวที่รอยตัดเพื่อป้องกันเชื้อโรคเข้าทำลาย หรือชุบท่อนพันธุ์ด้วยสารเคมีเพื่อป้องกันโรคและแมลงที่ติดมากับหัวพันธุ์

4.3 วิธีการปลูก :

1. ใช้เหง้าลงปลูกในแปลง หรือนำไปเพาะให้งอกก่อน ในกระบะทราย ให้แทงยอด แตกใบประมาณ 2-3 ใบ จึงนำหัวพันธุ์มาปลูกลงในแปลง ระยะปลูกระหว่างต้นและระหว่างแถว 30 x 50 เซนติเมตร โดยการปลูกในแปลงมี 2 แบบ

- ปลูกแบบพื้นที่ราบ ควรเป็นพื้นที่ที่มีการระบายน้ำดี และมีความลาดเอียง

- ปลูกแบบยกร่อง ในพื้นที่ที่เป็นที่ลุ่ม หรือที่ราบต่ำ ควรยกร่องสูงประมาณ 25 เซนติเมตร ความกว้างตามความเหมาะสมประมาณ 100-150 เซนติเมตร ความยาวขึ้นอยู่กับความเหมาะสมของพื้นที่ และระยะระหว่างร่องประมาณ 50 เซนติเมตร

2. ช่วงฤดูการปลูก ควรปลูกในช่วงฤดูฝน ประมาณเดือนพฤษภาคม-มิถุนายน สำหรับภาคใต้เริ่มปลูกตั้งแต่ปลายเดือนเมษายน

3. เมื่อขุดหลุมปลูกแล้ว ให้ใส่ปุ๋ยคอกรองก้นหลุมประมาณหลุมละ 200 กรัม นำดินกลบปุ๋ยหนาประมาณ 1 เซนติเมตร นำหัวพันธุ์ที่เตรียมไว้ลงปลูกให้ลึกประมาณ 5-7 เซนติเมตร ใช้ดินกลบท่อนพันธุ์หนาประมาณ 5 เซนติเมตร

4. คลุมแปลงปลูกด้วยฟางหรือหญ้าคาความหนาประมาณ 2 นิ้ว เพื่อป้องกันการงอกของวัชพืชและรักษาความชื้นในดิน จากนั้นรดน้ำให้ชุ่มจนกว่าต้นจะงอกและสมบูรณ์ดี

5. การแตกหน่อของขมิ้นชันจะงอกประมาณ 2-4 สัปดาห์หลังปลูก และออกดอกประมาณเดือนกรกฎาคม-กันยายน

6. การปลูกขมิ้นชัน สามารถปลูกเป็นพืชเดี่ยว และปลูกแซมในพืชไร่ หรือพืชสวนอื่น

ข้อควรระวัง

ไม่ควรใส่ปุ๋ยคอกใหม่ๆ ในปริมาณมากๆ และเข้มข้นเกินไป เพราะจะทำให้เกิดความร้อน ซึ่งอาจทำให้เหง้าขมิ้นชันตายได้

ไม่ควรฉีดพ่นสารเคมีหรือยาฆ่าหญ้า เพราะอาจทำให้สารพิษตกค้างในเหง้าขมิ้นชัน และไม่เป็นที่ต้องการของผู้บริโภค หรืออาจจะทำให้ขมิ้นชันหยุดการเจริญเติบโต ไม่ลงหัว ถ้าเป็นยาฆ่าหญ้าอาจทำให้ต้นขมิ้นชันแห้งตายได้

หลีกเลี่ยงการปลูกขมิ้นชันกับพืชสมุนไพรในตระกูลเดียวกัน เพราะอาจเกิดการผสมเกสร ทำให้กลายพันธุ์ หรืออาจจะทำให้สรรพคุณเปลี่ยนแปลงได้

5. การดูแลรักษา

5.1 การให้น้ำ ระยะแรกที่ต้นขมิ้นชันยังเล็กอยู่ควรมีการให้น้ำสม่ำเสมอ และเมื่อเข้าสู่ฤดูฝนไม่จำเป็นต้องให้น้ำเลย แต่ต้องระมัดระวังน้ำท่วมขังในแปลงเป็นเวลานาน ทำให้ขมิ้นชันเน่าตายได้ และต้องมีการระบายน้ำออกทันทีหากพบว่ามีน้ำท่วมขัง

5.2 การใส่ปุ๋ย ปุ๋ยคอกหรือปุ๋ยหมัก 500 กิโลกรัมต่ไร่ หรือใส่ปุ๋ยเคมีสูตร 15-15-15 อัตรา 50 กก./ไร่ ในช่วงระยะที่กำลังเจริญเติบโตทางลำต้น แต่ไม่ควรให้ปุ๋ยระยะที่ขมิ้นชันลงหัว

ระยะเวลาการใส่ปุ๋ย ควรใส่พร้อมกับการถอนวัชพืชและพรวนดิน ประมาณ 3 ครั้ง

- การใส่ปุ๋ย ควรใส่พร้อมกับการถอนวัชพืชและพรวนดิน ประมาณ 4 ครั้ง

ครั้งที่ 1 เมื่อเตรียมแปลงปลูก

ครั้งที่ 2 หลังการปลูกประมาณ 1 เดือน

ครั้งที่ 3 หลังการปลูกประมาณ 3-4 เดือน

5.3 การกำจัดวัชพืช

- การถอนวัชพืชออกจากแปลง โดยทั่วไปมีประมาณ 3 ครั้ง

ครั้งแรก หลังจากต้นอ่อนสูงประมาณ 10 เซนติเมตร

ครั้งที่สอง หลังการปลูก 1 2 เดือน (กรกฎาคม)

ครั้งที่สาม หลังการปลูก 2 3 เดือน (สิงหาคม) หรือถ้าพื้นที่ใดมีวัชพืชขึ้นเร็วเกินไปควรกำจัดได้ก่อนกำหนดตามความเหมาะสมของสภาพพื้นที่

- การไถพรวน และตากดิน จะช่วยทำลายเมล็ดวัชพืช

- ควรคราดส่วนขยายพันธุ์ของวัชพืชออกในระหว่างขั้นตอนของการเตรียมแปลงปลูก

- การคลุมดินหลังปลูกจะช่วยรักษาความชื้นของดิน และบังแสงสว่างไม่ให้วัชพืชงอก หรืองอกได้ช้า หรือใช้พลาสติกทึบแสงคลุมแปลงปลูก

- ขุด และถอนหัวใต้ดินของวัชพืชออกทุกครังที่พบ และควรกำจัดวัชพืชในขณะที่ยังเล็กอยู่เพื่อป้องกันการแพร่กระจายของเมล็ดวัชพืชที่จะร่วงหล่นระบาดในแปลงปลูก

5.4 โรคและแมลง

โรคที่สำคัญของขมิ้นชัน คือ โรคเหี่ยวหรือโรคหัวเน่า เกิดจากเชื้อแบคทีเรีย Ralstonia solanacearum จะทำให้ต้นมีอาการใบเหลือง ต้นเหี่ยว และหัวเน่าในที่สุด

การป้องกันกำจัด

1. ใช้ท่อนพันธุ์ที่ปลอดจากโรค
2. ไม่ควรปลูกซ้ำที่เดิม และควรปลูกพืชหมุนเวียนทุกๆ ปี ด้วยพืชตระกูลถั่ว หรือพืชหมุนเวียนอื่นที่สามารถทำลายเชื้อสาเหตุโรคในดิน
3. แหล่งที่มีการระบาดของโรค ให้อบดินฆ่าเชื้อในดิน โดยใช้ยูเรีย และปูนขาว อัตรา 80:100 กก/ไร่ โรยและคลุกเคล้าดินในแปลงปลูก แล้วใช้พลาสติกสีดำคลุมแปลงอบดินไว้เป็นเวลา 3 สัปดาห์ก่อนปลูก

แมลงศัตรูที่สำคัญ คือ หนอนเจาะลำต้น

การป้องกันกำจัด

เก็บส่วนที่ถูกทำลาย เผาทิ้งภายนอกแปลง

6. การเก็บเกี่ยว

เหง้าขมิ้นชันเก็บเกี่ยวได้หลังจากปลูกขมิ้นได้ 9 เดือนขึ้นไป ใบที่อยู่เหนือดินเหี่ยวและทรุดตัวหมด ในช่วงฤดูหนาว ประมาณเดือนมกราคม-มีนาคม

การเก็บผลผลิต ใช้จอบหรือเสียมที่สะอาดขุดเหง้าออกจากแปลง และควรระวังอย่าให้หัวเหง้าเกิดบาดแผล จากนั้นนำมาตัดราก ล้างเอาดินออก และทำความสะอาด และไม่ควรเก็บขมิ้นชันที่เริ่มแตกหน่อใหม่ เพราะจะทำให้ได้สารสำคัญน้อย

7. การปฏิบัติหลังการเก็บเกี่ยว

7.1 การแปรรูปหลังการเก็บเกี่ยว

- ใช้มีดที่สะอาดและคม ขูดเปลือกขมิ้นชันออกให้สะอาด และวางในภาชนะ

- นำไปล้างผ่านน้ำที่สะอาดประมาณ 2-3 ครั้ง แล้วจึงนำท่อนขมิ้นชันไปใส่ในเครื่องล้างสมุนไพร 1 ครั้ง

- นำท่อนขมิ้นชันไปหั่นด้วยเครื่องสับสมุนไพรหรือ หั่นเป็นชิ้นบางๆ

- นำขมิ้นชันที่หั่นเสร็จใส่ถาด นำเข้าตู้อบที่อุณหภูมิ 50 องศา-เซลเซียส ใน 8 ชั่วโมงแรก ต่อไปอบที่อุณหภูมิ 40-45 องศาเซลเซียสจนกว่าจะแห้งสนิท

- กรณีไม่มีตู้อบสมุนไพร ให้นำขมิ้นชันที่หั่นเสร็จใส่ถาด นำไปวางบนชั้นที่มีความแข็งแรง ชั้นจะต้องมีความสูงจากพื้นดินประมาณ 60 70 เซนติเมตร ตากแดดนานประมาณ 4 วัน (ควรจะกลับวัตถุดิบทุก 3- 4 ชั่วโมง ต่อ วัน)

- ความชื้นของวัตถุดิบขมิ้นชันไม่ควรเกินร้อยละ 10

- ขมิ้นชัยสด 5-6 กิโลกรัมจะได้ขมิ้นชันแห้งประมาณ 1 กิโลกรัม

7.2 การเก็บรักษา นำขมิ้นชันที่อบแห้งสนิทบรรจุถุงพลาสติกใส 2 ชั้นปิดปากให้สนิทเขียนฉลากปิดถุงให้เรียบร้อย

- นำเข้าจัดเก็บที่ห้องที่มีอากาศถ่ายเทดี ป้องกันแสงแดด ระวังไม่ให้มีเชื้อราหรือแมลงเข้าไปทำให้คุณภาพขมิ้นชันลดลง นำมาเก็บในห้องที่สะอาด เย็น ไม่อับชื้น อากาศถ่ายเทได้ดี ป้องกันแสงแดดมากระทบ ดูแลไม่ให้มีเชื้อราหรือแมลงเข้าทำลาย หากพบให้คัดแยกออกและทำลายทิ้ง เพราะจะทำให้คุณภาพขมิ้นชันลดลง ขมิ้นชันแห้งที่จัดเก็บไว้นานเกิน 3 เดือนควรจะมีการนำมาอบใหม่อีกครั้งเพื่อไม่ให้มีความชื้น และมีแมลงรบกวน

การเก็บรักษา เหง้าพันธุ์ หรือเหง้าสด สำหรับใช้ขยายพันธุ์ มีวิธีเก็บได้ 2 แบบ

1. วางผึ่งไว้ในที่ร่ม สะอาด ปราศจากโรค แมลง และสัตว์ต่างๆ รบกวน มีอากาศถ่ายเทได้สะดวกไม่อับชื้น พื้นที่ที่เก็บต้องแห้งปราศจากความชื้น

2. เก็บฝังในทรายที่สะอาด เย็น และชื้น ในที่ร่ม และควรแช่ท่อนพันธุ์ด้วยสารป้องกันกำจัดแมลง หรือสารป้องกันกำจัดเชื้อรา ก่อนนำไปฝังทราย

8. สุขลักษณะและความสะอาด

- ควรหลีกเลี่ยงการใช้สารเคมี ด้วยการปลูกพืชแบบผสมผสาน หรือหากต้องการใช้ ควรใช้อย่างถูกต้องและเหมาะสม เพื่อไม่ให้มีสารพิษตกค้างในวัตถุดิบ และสิ่งแวดล้อม

- ควรรักษาแปลงปลูกสมุนไพรให้ถูกสุขลักษณะและสะอาดอยู่เสมอ

- กำจัดวัชพืช เพื่อไม่ให้แข่งขันกับพืชหลัก หรือเป็นแหล่งเพาะศัตรูพืชซึ่งอาจติดไปกับผลผลิต

- หลังการตัดแต่ง ควรนำเศษพืชไปทิ้งนอกแปลง หรือทำลายเสีย

- หลังการพ่นสารป้องกันกำจัดศัตรูพืช ต้องทำความสะอาดอุปกรณ์ที่ใช้เผากำจัดวัสดุเหลือใช้ และกำจัดภาชนะบรรจุให้ถูกวิธี

- เก็บรักษาวัสดุทางการเกษตร เช่น ปุ๋ย สารป้องกันกำจัดศัตรูพืช เครื่องมือ เครื่องใช้ ในการทำการเกษตรกรรมให้เรียบร้อยปลอดภัย อยู่ในสภาพพร้อมใช้งาน

9. การบันทึกข้อมูล

ในการผลิตเกษตรดีที่เหมาะสมของขมิ้นชัน ควรมีการบันทึกข้อมูลการปฏิบัติในขั้นตอนการผลิตต่างๆ เพื่อสามารถนำไปใช้ในการตรวจสอบวิธีการผลิตได้โดยเฉพาะการนำไปใช้เป็นวัตถุดิบคือสารออกฤทธิ์ ดังนั้นการบันทึกข้อมูลจะเป็นสิ่งที่ช่วยในการผลิตวัตถุดิบให้ได้สารออกฤทธิ์ที่มีคุณภาพตรงตามมาตรฐานและหากมีข้อผิดพลาดหรือบกพร่องเกิดขึ้น จะได้สามารถแก้ไขหรือปรับปรุงวิธีการผลิตได้ทันทีรายละเอียดที่ควรบันทึกได้แก่

1. บันทึกขั้นตอนการผลิต เช่น รายละเอียดการใส่ปุ๋ย ให้น้ำ การใช้สารเคมีป้องกันกำจัดศัตรูพืช โดยเฉพาะปุ๋ยซึ่งมีผลต่อปริมาณสารสำคัญ และสารเคมีป้องกันกำจัดศัตรูพืช ซึ่งหากมีสารพิษตกค้างจะทำให้คุณภาพของสมุนไพรไม่เป็นไปตามมาตรฐาน

2. บันทึก วันปลูก วันออกดอก วันเก็บเกี่ยว การเก็บเกี่ยว วิธีการบรรจุ การขนส่ง และชื่อผู้ปฏิบัติงาน ฯลฯ เพื่อใช้ตรวจสอบคุณภาพของวัตถุดิบสมุนไพร เช่น ถ้าเก็บเกี่ยวในช่วงเวลา/อายุ ที่ไม่เหมาะสมจะมีผลทำให้คุณภาพต่ำ ข้อมูลที่บันทึกไว้จะสามารถนำมาใช้ปรับปรุงแก้ไขวิธีการผลิตให้ได้วัตถุดิบสมุนไพรที่มีคุณภาพดีตามมาตรฐาน

3. บันทึก วัน เดือน ปี และวิธีการปฏิบัติงานเพื่อใช้ตรวจสอบ และวางแผนการป้องกันและแก้ไขปัญหา

สรุปข้อกำหนดมาตรฐานของขมิ้นชัน

ที่มา สถาบันวิจัยสมุนไพร กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข

The post GAP ขมิ้นชัน appeared first on ฐานข้อมูลพันธุกรรมพืชสวน.

ชื่อวิทยาศาสตร์ Curcuma zedoaria Roscoe.

ชื่อสามัญ Zedoary, Luya-Luyahan

ชื่อวงศ์ ZINGIBERACEAE

ชื่ออื่น ขมิ้นขึ้น (ภาคเหนือ); ละเมียด (เขมร)

1. ลักษณะของพืช

เป็นไม้ล้มลุกสูง50- 70 ลำต้นใต้ดินหรือเหง้า เนื้อในสีเหลืองอมส้ม มีกลิ่นหอม ใบออกเป็นรัศมี ติดผิวดิน รูปหอกแกมขอบขนาน กว้าง 8-10 ซม. ยาว 30-40 ซม. ก้านใบยาว 8-15 ซม. ดอกออกเป็นช่อ ก้านช่อดอกยาว 5-8 ซม. ใบประดับสีเขียวอ่อนๆ หรือสีขาว รูปหอกเรียงซ้อนกัน ใบประดับ 1 ใบ มี 2 ดอก ใบประดับย่อยรูปขอบขนานยาว 3-3.5 ซม. ด้านนอกมีขน กลีบรองกลีบดอกเชื่อมติดกันเป็นรูปท่อ มีขน กลีบดอกสีขาว โคนเชื่อมติดกันเป็นท่อยาว ปลายแยกเป็น 3 ส่วน เกสรเพศผู้ คล้ายกลีบดอก มีขน อับเรณูอยู่ใกล้ๆปลาย ท่อเกสรตัวเมียเล็ก ยาว ยอดเกสรตัวเมียรูปปากแตร เกลี้ยง รังไข่มี 3 ช่อง แต่ละช่องมีไข่อ่อน 2 ใบ

2. สภาพพื้นที่ปลูก เจริญเติบโตได้ทั่วไป โดยเฉพาะดินร่วนซุย ไม่ชอบน้ำขัง เจริญได้ดีในที่แจ้ง ช่วงการปลูกที่เหมาะสมประมาณเดือนพฤษภาคม

3. พันธุ์

3.1 การเลือกพันธุ์ : เลือกท่อนพันธุ์ที่สมบูรณ์และไม่เป็นโรค

3.2 พันธุ์ที่นิยมปลูก : พันธุ์พื้นเมืองในท้องถิ่น

4. การปลูก

4.1 การเตรียมดิน :

1. ไถพรวนกลับหน้าดิน และตากดินไว้อย่างน้อย 7-15 วัน และ ใส่ปุ๋ยหมักหรือปุ๋ยคอกร่วมกับการไถพรวน อัตรา 1 ตัน/ไร่ เก็บเศษวัชพืชออกจากแปลง และควรใส่ปูนขาวเพื่อปรับค่าความเป็นกรดด่างของดินให้มีค่า 5.5-6.5

2. การเตรียมดินควรไถพรวนก่อนต้นฤดูฝน และหลังจากพรวนดินให้มีขนาดเล็กลง ควรไถยกร่องปลูก

3. การเตรียมแปลงปลูก มี 2 แบบ

- แปลงปลูกแบบพื้นที่ราบ ควรเป็นพื้นที่ที่มีการระบายน้ำดี มีความลาดเอียง

- แปลงปลูกแบบยกร่อง ในพื้นที่ที่เป็นที่ลุ่ม หรือที่ราบต่ำ ควรยกร่องสูงประมาณ25 เซนติเมตรความกว้างประมาณ 100-150 เซนติเมตรความยาวขึ้นอยู่กับความเหมาะสมของพื้นที่ และระยะระหว่างร่องประมาณ50 เซนติเมตร

4.2 การเตรียมพันธุ์ : ใช้เหง้าที่ปลอดจากโรคและแมลงอายุประมาณ 1 ปี นำมาตัดราก และล้างทำความสะอาดให้เรียบร้อย แล้วตัดเป็นท่อนๆ มีตาสมบูรณ์ 3-5 ตา และป้ายปูนแดง หรือปูนขาวที่รอยตัดป้องกันเชื้อโรคเข้าทำลาย หรือชุบท่อนพันธุ์ด้วยสารเคมีเพื่อป้องกันโรคและแมลงที่ติดมากับหัวพันธุ์

4.3 วิธีการปลูก : ใช้เหง้าที่เรียกหัวแม่มีลักษณะกลมใหญ่ หรือหัวแง่ง มีตาอย่างน้อย 2 ตา นำมาปลูกในแปลง หรือเพาะให้ตางอกก่อนนำไปปลูก โดยนำไปไว้ในที่ร่มและให้ความชื้น จนขมิ้นชันแตกหน่อ ก่อนปลูกควรรองก้นหลุมด้วยปุ๋ยคอกที่สลายตัวแล้ว อัตราประมาณ 250 กรัมต่อหลุม

1. ระยะปลูกระหว่างต้นและระหว่างแถว 30×50 เซนติเมตร จากนั้นกลบดินและคลุมแปลงด้วยฟางหรือหญ้าคา เพื่อป้องกันการงอกของวัชพืชและรักษาความชื้นในดิน

2. ระยะเวลาปลูก เริ่มปลูกในช่วงฤดูฝน ประมาณเดือนเมษายน-เดือนพฤษภาคม

5. การดูแลรักษา

5.1 การให้น้ำ : ควรให้น้ำอย่างน้อยวันละ 1 ครั้ง แต่ถ้าดินแฉะเกินไป อาจจะเว้นช่วงได้ หรือถ้าดินแห้งเกินไป ก็ให้น้ำเพิ่มได้ แต่ต้องระวังอย่าให้น้ำแฉะเกินไป เพราะจะทำให้เหง้าเน่าเสียได้

5.2 การใส่ปุ๋ย : ควรรองก้นหลุมด้วยปุ๋ยอินทรีย์ และให้ปุ๋ยคอก อัตรา 500 กิโลกรัมต่อไร่ประมาณ 1 2 เดือนต่อครั้ง

5.3. การป้องกันกำจัดศัตรูพืช : เมื่อขมิ้นอ้อยเริ่มงอกยาวประมาณ 5-10 เซนติเมตรต้องรีบทำการกำจัดวัชพืชเนื่องจากขมิ้นหลังจากงอกจะเจริญเติบโตแข่งกับวัชพืชไม่ได้

5.4 โรคและแมลง

โรคที่สำคัญของขมิ้นชัน คือ โรคเหี่ยวหรือโรคหัวเน่า เกิดจากเชื้อแบคทีเรีย Ralstonia solanoicearum จะทำให้ต้นมีอาการใบเหลือง ต้นเหี่ยว และหัวเน่าในที่สุด

การป้องกันกำจัด

1. ใช้ท่อนพันธุ์ที่ปลอดจากโรค
2. ไม่ควรปลูกซ้ำที่เดิม และพืชหมุนเวียนทุกๆ ปี ด้วยพืชตระกูลถั่ว หรือพืชหมุนเวียนอื่นที่สามารถสร้างสารออกมาจากรากและทำลายเชื้อสาเหตุโรคในดิน
3. แหล่งที่มีการระบาดของโรคให้อบดินฆ่าเชื้อในดิน โดยใช้ยูเรีย และปูนขาว อัตรา 80:100 กก/ไร่ โรยและคลุกเคล้าดินในแปลงปลูก แล้วใช้พลาสติกสีดำคลุมแปลงอบดินไว้เป็นเวลา 3 สัปดาห์ก่อนปลูก

6. การเก็บเกี่ยว

6.1 ระยะเก็บเกี่ยวที่เหมาะสม : การเก็บเกี่ยวเมื่อขมิ้นอายุประมาณ 8-9 เดือน ในช่วงฤดูหนาว ประมาณเดือนธันวาคม-กุมภาพันธุ์ การเก็บเกี่ยวหากดินแห้งมากจะทำให้เก็บเกี่ยวได้ยากจึงควรรดน้ำให้ดินชื้น

6.2 การเก็บผลผลิต ใช้จอบหรือเสียมที่สะอาด และควรระวังอย่าให้หัวเหง้าเกิดบาดแผล จากนั้นนำมาตัดราก ล้างเอาดินออก และทำความสะอาด และไม่ควรเก็บขมิ้นอ้อยที่เริ่มแตกหน่อใหม่ เพราะจะทำให้ได้สารสำคัญน้อย

7. การปฏิบัติหลังการเก็บเกี่ยวและเก็บรักษา

การแปรรูปหลังการเก็บเกี่ยว : นำเหง้าที่ขุดได้มาทำความสะอาดมาคัดส่วนที่เน่าเสีย มีโรคและแมลงทำลายออกทิ้ง ล้างทำความสะอาด ชำระสิ่งสกปรก และสิ่งที่ติดมากับขมิ้นอ้อย หลังจากนั้นทำการตัดแต่งรากให้หมด แล้วฝานเป็นชิ้นบางๆ นำไปตากหรืออบแห้งที่อุณหภูมิ50 องศาเซลเซียส ใน 8 ชั่วโมงแรกต่อไปอบที่อุณหภูมิ 40-45 องศาเชลเซียส จนกว่าจะแห้งสนิท การตากขมิ้นอ้อยให้วางบนชั้นที่มีความแข็งแรงสูงจากพื้นดินประมาณ 60-7 เซนติเมตร นานประมาณ 4 วัน (ควรจะกลับวัตถุดิบทุก 3-4 ชั่งโมงต่อวัน ความชื้นของวัตถุดิบขมิ้นอ้อยไม่ควรเกินร้อยละ 11

8. สุขลักษณะและความสะอาด

- ควรหลีกเลี่ยงการใช้สารเคมี ด้วยการปลูกพืชแบบผสมผสาน หรือหากต้องการใช้ ควรใช้อย่างถูกต้องและเหมาะสม เพื่อไม่ให้มีสารพิษตกค้างในวัตถุดิบ และสิ่งแวดล้อม
- ควรรักษาแปลงปลูกสมุนไพรให้ถูกสุขลักษณะและสะอาดอยู่เสมอ
- กำจัดวัชพืช เพื่อไม่ให้แข่งขันกับพืชหลัก หรือเป็นแหล่งเพาะศัตรูพืชซึ่งอาจติดไปกับผลผลิต
- หลังการตัดแต่ง ควรนำเศษพืชไปทิ้งนอกแปลง หรือทำลายเสีย
- หลังการพ่นสารป้องกันกำจัดศัตรูพืช ต้องทำความสะอาดอุปกรณ์ที่ใช้เผากำจัดวัสดุเหลือใช้ และกำจัดภาชนะบรรจุให้ถูกวิธี

- เก็บรักษาวัสดุทางการเกษตร เช่น ปุ๋ย สารป้องกันกำจัดศัตรูพืช เครื่องมือ เครื่องใช้ ในการทำการเกษตรกรรมให้เรียบร้อยปลอดภัย อยู่ในสภาพพร้อมใช้งาน

9. การบันทึกข้อมูล

ในการผลิตเกษตรดีที่เหมาะสมของขมิ้นอ้อย ควรมีการบันทึกข้อมูลการปฏิบัติในขั้นตอนการผลิตต่าง ๆ เพื่อสามารถนำไปใช้ในการตรวจสอบวิธีการผลิตได้โดยเฉพาะการนำไปใช้เป็นวัตถุดิบคือสารออกฤทธิ์ ดังนั้นการบันทึกข้อมูลจะเป็นสิ่งที่ช่วยในการผลิตวัตถุดิบให้ได้สารออกฤทธิ์ที่มีคุณภาพตรงตามมาตรฐานและหากมีข้อผิดพลาดหรือบกพร่องเกิดขึ้น จะได้สามารถแก้ไขหรือปรับปรุงวิธีการผลิตได้ทันทีรายละเอียดที่ควรบันทึกได้แก่

1. บันทึกขั้นตอนการผลิต เช่น รายละเอียดการใส่ปุ๋ย ให้น้ำ การใช้สารเคมีป้องกันกำจัดศัตรูพืช โดยเฉพาะปุ๋ยซึ่งมีผลต่อปริมาณสารสำคัญ และสารเคมีป้องกันกำจัดศัตรูพืช ซึ่งหากมีสารพิษตกค้างจะทำให้คุณภาพของสมุนไพรไม่เป็นไปตามมาตรฐาน

2. บันทึก วันปลูก วันออกดอก วันเก็บเกี่ยว การเก็บเกี่ยว วิธีการบรรจุ การขนส่ง และชื่อผู้ปฏิบัติงาน ฯลฯ เพื่อใช้ตรวจสอบคุณภาพของวัตถุดิบสมุนไพร เช่น ถ้าเก็บเกี่ยวในช่วงเวลา/อายุ ที่ไม่เหมาะสมจะมีผลทำให้คุณภาพต่ำข้อมูลที่บันทึกไว้จะสามารถนำมาใช้ปรับปรุงแก้ไขวิธีการผลิตให้ได้วัตถุดิบสมุนไพรที่มีคุณภาพดีตามมาตรฐาน

3. บันทึก วัน เดือน ปี และวิธีการปฏิบัติงานเพื่อใช้ตรวจสอบ และวางแผนการป้องกันและแก้ไขปัญหา

The post GAP ขมิ้นอ้อย appeared first on ฐานข้อมูลพันธุกรรมพืชสวน.

This post is password protected. To view it please enter your password below:

Password:

The post Protected: GAP ขิง appeared first on ฐานข้อมูลพันธุกรรมพืชสวน.

ชื่อวิทยาศาสตร์ Languas galangal Sw.

ชื่อสามัญ Gallingale

ชื่อวงศ์ ZINGIBERACEAE

ชื่ออื่นกฎกกโรหิณี (ภาคกลาง), ข่าหยวก ข่าหลวง (ภาคเหนือ), เสะเออเคย สะเอเชย (กะเหรี่ยง-แม่ฮ่องสอน)

1. ลักษณะของพืช

เป็นพืชล้มลุก อายุหลายปี ลำต้นใต้ดินเป็นเหง้าขนาดใหญ่ค่อนข้างแข็งและเหนียว มีสีขาวหรือเหลืองอ่อน มีลำต้นเทียมที่เกิดจากกาบใบเรียงสลับซ้อนกันแน่นและชูเหนือดินสูง 1.5-3 ม.และขึ้นรวมเป็นกอ ใบ เป็นใบเดี่ยว เรียงสลับ รูปขอบขนาน ปลายเป็นติ่งหนาม โคนรูปลิ่ม ขอบเรียบ บางใส เส้นกลางใบด้านบนเป็นร่อง แผ่นใบเกลี้ยงยกเว้นบริเวณโคนของเส้นกลางใบมีขนสั้นๆ มีขนเล็กน้อย ดอก เป็นช่อดอกแบบช่อแยกแขนง ออกที่ยอด มีดอก 4-5 ดอก เรียงห่างๆ อยู่บนแกนช่อ ใบประดับรูปใบหอกแคบถึงรูปใบหอกแกมรูปขอบขนาน บางคล้ายเยื่อ ร่วงง่าย ใบประดับย่อยรูปใบหอก ลักษณะคล้ายใบประดับแต่ขนาดเล็กกว่า ดอกรูปสามเหลี่ยม กลิ่นหอมอ่อนๆ กลีบเลี้ยงสีขาว โคนเชื่อมติดกันเป็นหลอด ปลายแยกเป็น 3 แฉก สีเขียวอ่อนปลายขาว เกสรตัวผู้ 1 อัน รูปโค้ง ก้านเกสรแบน รังไข่ 1 อัน รูปเกือบกลม ภายในแบ่งเป็น 3 ช่อง ผล รูปกลมหรือรี สีแดงอมส้ม แก่จัดสีดำ แก่แล้วแตก ภายในมี 5-9 เมล็ด สีน้ำตาลอมดำ

2. สภาพื้นที่ปลูก

- ชอบดินร่วนซุยอุดมสมบูรณ์มีอินทรีย์วัตถุสูง และชุ่มชื้น แต่ไม่ชอบน้ำขัง

- ปลูกได้ทั้งพื้นที่โล่งแจ้งแต่ดินต้องชื้น หรือร่มรำไร

3. พันธุ์

3.1 เลือกพันธุ์ : เลือกท่อนพันธุ์จากเถาแม่พันธุ์ที่สมบูรณ์

3.2 พันธุ์ที่นิยมปลูก : ข่ามีพันธุ์พื้นเมืองอยู่ 2 ชนิด คือ พันธุ์ข่าเหลือง พันธุ์ข่าหยวก

4. การปลูก

4.1 การเตรียมดิน : ทำการไถเพื่อปรับหน้าดินให้สม่ำเสมอ จากนั้นไถเพื่อคลุกเคล้าดิน พรวนดินหรือย่อยดิน และกำจัดวัชพืช แล้วตากดินไว้ประมาณ 7-15 วัน จากนั้นไถพรวนยกร่องแปลงให้มีความสูง 15-20 เซนติเมตร

1. ใส่ปูนขาวเพื่อปรับความเป็นกรดด่าง ให้อยู่ระหว่าง 5.5 -6.5 ในอัตราส่วน 200-400 กิโลกรัมต่อไร่ และใส่ปุ๋ยคอกรองพื้นประมาณ 1-2 ตันต่อไร่

2. ควรทำการส่งดินเพื่อตรวจวิเคราะห์ธาตุอาหารในดินและความเป็นกรดด่าง ก่อนทำการปรับสภาพดิน และปริมาณการใช้ปุ๋ย

4.2 การเตรียมท่อนพันธุ์ : ใช้เหง้าอ่อนหรือเหง้าแก่ก็ได้ โดยนำเหง้าข่ามาแบ่งให้เหง้ายาวประมาณ 15-20 เซนติเมตรมีตา 2-3 ตา ตัดรากเก่าออกเพื่อให้รากใหม่เจริญเติบโตได้เต็มที่

4.3 วิธีการปลูก : ขุดหลุมลึกประมาณ50 เซนติเมตรใส่ปุ๋ยคอกหรือปุ๋ยหมักหลุมละ1 กิโลกรัมคลุกเคล้าให้เข้ากับดินใช้ระยะปลูกคือระหว่างต้น 1 เมตร ระหว่างแถว 1 เมตร วางเหง้าลงปลูกหลุมละ 2-3 เหง้า กลบดิบและรดน้ำให้ชุ่ม เมื่อเริ่มแตกหน่อเหนือดินขึ้นมา ควรใส่ปุ๋ยคอกหรือปุ๋ยสูตร 15-15-15 อัตรา 20 กรัมต่อหลุม

5. การดูแลรักษา

5.1 การให้นํ้า :

- ทำการให้น้ำอย่างอย่างสม่ำเสมอ โดยคำนึงถึงวิธีการให้น้ำที่เหมาะสมและมีประสิทธิภาพมากที่สุด เมื่อสังเกตพบว่าหน้าดินแห้ง ควรให้น้ำ และให้น้ำจนดินเปียกชื้น

- ควรให้น้ำข่าทันทีภายหลังจากการใส่ปุ๋ยแล้ว

- การปลูกข่าควรคลุมดินเพื่อรักษาความชื้นของดินและลดการระเหยของน้ำ

- เศษพืชที่ใช้คลุมโคนต้นต้องไม่มี ส่วนขยายพันธุ์ หรือเมล็ดวัชพืชติดมา

- ไม่ควรใช้แกลบคลุมหรือโรยโคนต้นเพราะหลังการพรวนดินกลบโคน แกลบจะสลายตัวทำให้พืชชะงักการเจริญเติบโตได้

5.2 การใส่ปุ๋ย :

- การปลูกข่าควรมีการใส่ปุ๋ยอินทรีย์ เช่น ปุ๋ยคอก ปุ๋ยหมัก โดยทำการใส่ในขณะพรวนดินในอัตรา 1-2 ตันต่อไร่ หรือปุ๋ยพืชสด โดยการปลูกถั่วเขียวแซมระหว่างแถวแล้วไถกลบ หลังจากนั้นใช้ปุ๋ยเคมีรองพื้นโดยใช้สูตร 15-15-15 อัตรา 50-60 กิโลกรัมต่อไร่

- เมื่อข่ามีอายุได้ 2 เดือน ให้ใส่ปุ๋ยคอก หรือปุ๋ยหมัก 500 กิโลกรัมต่อไร่ หรือปุ๋ยเคมีสูตร 13-13-21 อัตรา 50-60 กิโลกรัมต่อไร่ และใส่ครั้งสุดท้ายเมื่อข่าอายุ 3-4 เดือน ใส่ปุ๋ยคอก หรือปุ๋ยหมัก 500 กิโลกรัมต่อไร่ หรือปุ๋ยเคมีสูตร 13-13-21 อัตรา 50-60 กิโลกรัมต่อไร่ โดยใส่ระหว่างต้น

5.3 การกำจัดวัชพืช :

- ตากดิน เพื่อทำลายเมล็ดวัชพืช กำจัดส่วนขยายพันธุ์ของวัชพืชออกในระหว่างขั้นตอนของการเตรียมแปลงปลูก

- คลุมดินหลังปลูก เพื่อรักษาความชื้นของดินและบังแสงสว่างไม่ให้วัชพืชงอกหรืองอกได้ช้า

- ทำการขุดทำลายหัวใต้ดินของวัชพืชบางชนิดทุกครั้งที่พบ พรวน ถากดิน และกำจัดวัชพืช ควรทำขณะที่ยังเล็กโดยใช้การถอน

5.4 โรคและแมลง

โรคและการป้องกันกำจัด

1. โรคเน่า เกิดจากเชื้อแบคทีเรีย Ralstonia solanacearum ที่ติดมากับท่อนพันธุ์ หรือเกิดจา

เชื้อแบคทีเรียที่ฝังตัวอยู่ใต้ดินบริเวณที่เคยพบโรคนี้ระบาดมาก่อน และเข้าทำลายรากและหง้าข่า

ลักษณะอาการ ทำให้ใบข่าห่อและม้วนงอ มีสีเหลือง ต้นเหี่ยวตาย เมื่อขุดแง่งข่าขึ้นมาจะพบว่าเริ่มแรกเนื้อภายในใสเหมือนแก้ว ต่อมาจะเน่าเละหมดทั้งแง่ง และระบาดเน่าตายหมดทั้งกอ เมื่อตัดแง่งข่าตามขวางมีน้ำสีขาวขุ่นทั่วพื้นที่หน้าตัดของแง่งข่า หรือถ้านำไปจุ่มในแก้วน้ำ โดยถือแง่งข่าไว้และมองดู จะเห็นน้ำใสๆ ไหลออกมาจากแง่งข่าที่มีอาการดังกล่าวเมื่อนำไปดองจะมีสีคล้ำและเปื่อยยุ่ยผิดปกติ นอกจากนี้ยังมีกลิ่นบูดเน่า

การป้องกันและกำจัด

1) ปรับปรุงดินให้อุดมสมบูรณ์โดยใส่ปูนขาวหรือปูนเปลือกหอยประมาณ 200-400 กิโลกรัมต่อไร่ ร่วมกับการใช้ปุ๋ยอินทรีย์อย่างน้อย 2 ตันต่อไร่

2) เลือกท่อนพันธุ์ข่าที่แข็งแรงปราศจากโรค

3) ก่อนปลูกควรชุบท่อนพันธุ์ด้วยสารเคมีป้องกันเชื้อโรค โดยแช่ท่อนพันธุ์ข่านาน 3-5 นาที

2. โรคเน่า เกิดจากเชื้อรา ที่มีการระบาดในสภาพดินที่เป็นกรด หรือมีการใช้ปุ๋ยวิทยาศาสตร์มาก และในสภาพดินที่มีน้ำขัง

ลักษณะอาการ ใบข่าเหลืองเหี่ยวตายทั้งกอ เมื่อขุดขึ้นมาแง่งข่าเน่า เป็นสีน้ำตาล และบางส่วนเน่าและ และดินบริเวณรอบๆ แง่งข่าพบเส้นใยของเชื้อราสีขาวคล้ายเส้นด้าย และพบส่วนขยายพันธุ์ของเชื้อรา เป็นเม็ดสีน้ำตาลปนดำ

การป้องกันและกำจัด

1) ปรับปรุงสภาพดินปลูกให้มีความอุดมสมบูรณ์ ด้วยการใช้ปุ๋ยคอกและปูนขาว

2) ทำทางระบายน้ำในแปลงปลูกอย่าให้มีน้ำขังแฉะ

3) แช่ท่อนพันธุ์ด้วยสารป้องกันกำจัดเชื้อราก่อนปลูกทุกครั้ง

4) ปลูกพืชหมุนเวียนที่ไม่เป็นพืชอาศัย เพื่อลดการระบาดของโรค หรือใช้จุลินทรีย์ปฏิปักษ์ เช่น Trichoderma harzianum ใส่ลงไปในดิน เพื่อให้เข้าทำลายเชื้อรา

3. โรคใบจุด

ลักษณะอาการ ใบและลำต้นข่ามีจุดฉ่ำน้ำสีเหลือง แผลจะขยายใหญ่ขึ้นเป็นวงกลมรีขนาด 0.1-0.5 มิลลิเมตร เนื้อเยื่อกลางแผลแห้งเป็นสีขาวนวล หรือสีน้ำตาลอ่อน มีจุดสีดำเล็ก ๆ อยู่บนเนื้อเยื่อที่สามารถมองเห็นได้ด้วยตาเปล่าบางแผลเนื้อเยื่อหลุดหายไปทำให้เกิดรอยพรุนประปรายทั่วไปในที่สุดข่าจะทรุดโทรมการแตกกอและการให้ผลผลิตลดลง

การป้องกันและกำจัด

ตัดส่วนใบที่เป็นโรคทิ้ง นำไปเผาทำลายนอกแปลง

4. โรคแอนแทรคโนส สาเหตุเกิดจากเชื้อรา โรคนี้แพร่ระบาดในฤดูฝนที่มีอากาศชื้นและอุณหภูมิสูง ถ้าหากมีการระบาดมากลำต้น และแง่งขิงจะชะงักการเจริญเติบโตให้ผลผลิตลดลง

ลักษณะอาการ เริ่มแรกอาการจะพบที่ใบเป็นจุดเล็ก ๆ มีลักษณะกลมหรือรูปไข่ สีน้ำตาล จากนั้นแผลรุกลามติดกันมีขนาดใหญ่ ตรงกลางแผลแห้งเป็นรู ถ้าเป็นบริเวณปลายใบก่อน ใบจะม้วนและห้อยลง กาบใบและหน่อจะถูกทำลายด้วย

การป้องกันและกำจัด

1) ไม่ควรปลูกข่าให้ชิดเกินไป

2) เก็บใบที่เป็นโรคออกไปเผาทำลาย

5. โรครากปม สาเหตุ เกิดจากไส้เดือนฝอยเข้าทำลายระบบรากและโคน

ลักษณะอาการ ทำให้รากของข่าถูกทำลายเป็นปุ่มปม รูปร่างผิดปกติ ไม่เจริญเติบโต ทำให้มีปริมาณรากน้อย ถ้าพบการระบาดมาก ๆ จะทำให้ต้นแคระแกร็น ใบซีดและขอบใบจะแห้งม้วน บางครั้งจะเข้าทำลายที่แง่งข่าด้วย ทำให้แง่งข่ามีลักษณะฉ่ำน้ำ สีน้ำตาล

การป้องกันและกำจัด

1.ใช้ท่อนพันธุ์ที่ปราศจากโรค

2.ปลูกพืชหมุนเวียนในแปลงเดิม

3.ไถดินตากไว้ เพื่อให้ไข่และตัวอ่อนของไส้เดือนฝอยถูกแดดเผาทำลาย

แมลงศัตรูที่สำคัญและการป้องกันกำจัด

1.เพลี้ยไฟ ข่าที่ถูกเพลี้ยไฟเข้าทำลายจะถูกดูดน้ำเลี้ยงจากใบข่า ในที่สุดใบจะแห้งและเหี่ยวตายโดยใบเริ่มแห้งจากปลายใบเข้าหาโคนใบ

การป้องกันและกำจัด

- เมื่อพบการระบาดให้กำจัดทิ้งโดยการเก็บส่วนที่ถูกทำลาย เผาทิ้งบริเวณนอกแปลงปลูก

- การใช้น้ำฉีดพ่น สามารถช่วยไล่เพลี้ยไฟได้ เพราะเพลี้ยไฟไม่ชอบน้ำ จึงช่วยลดการทำลายได้ระยะหนึ่ง

- ใช้สารสกัดจากพืชในการป้องกันกำจัด หรือไล่แมลง แทนการใช้สารเคมี เช่นสารสกัดจากสะเดา มีฤทธิ์ยับยั้งการกินของแมลง ยับยั้งการขยายพันธุ์ การลอกคราบของแมลง จึงทำให้แมลงตาย หรือทำให้ไข่ของแมลงฝ่อ

2. หนอนและตั๊กแตนกินใบ ใบข่าจะถูกกัดเป็นรอยแหว่ง ส่วนมากการทำลายดังกล่าวมักจะไม่สร้างความเสียหายมากนัก

การป้องกันกำจัด

- เก็บส่วนที่ถูกทำลาย เผาทิ้งบริเวณนอกแปลงปลูก

6. การเก็บเกี่ยว

6.1 ระยะเก็บเกี่ยวที่เหมาะสม : เมื่ออายุ 3 เดือน เก็บเป็นหน่อข่า อายุ 6-8 เดือน เก็บเป็นข่าอ่อน อายุ 1 ปีขึ้นไป เก็บเป็นข่าแก่ ในช่วงนี้ข่าจะให้ผลผลิตดี มีน้ำหนัก ถ้าดินแห้งควรมีการรดน้ำเพื่อสะดวกต่อการขุดหรือถอน และลดความเสียหายต่อเหง้าข่า

6.2 วิธีการเก็บเกี่ยว : ดำเนินการขุดหัวพันธุ์ข่าขึ้นมา แล้วนำมาล้างน้ำให้สะอาดพร้อมกับผึ่งลมให้แห้ง

7. การปฏิบัติหลังการเก็บเกี่ยวและเก็บรักษา

7.1 การแปรรูปหลังการเก็บเกี่ยว :

7.2 การเก็บรักษา : การรักษาสภาพของเหง้าข่าให้ตัดแต่งรากและเหง้าข่าให้เรียบร้อย และนำเหง้าข่าจุ่มลงในน้ำสะอาดที่กวนด้วยสารส้ม จะได้ข่าที่มีความสดและสีสวยอยู่ได้นานจนถึงปลายทาง

8. สุขลักษณะและความสะอาด

- ควรหลีกเลี่ยงการใช้สารเคมี ด้วยการปลูกพืชแบบผสมผสาน หรือหากต้องการใช้ ควรใช้อย่างถูกต้องและเหมาะสม เพื่อไม่ให้มีสารพิษตกค้างในวัตถุดิบ และสิ่งแวดล้อม

- ควรรักษาแปลงปลูกสมุนไพรให้ถูกสุขลักษณะและสะอาดอยู่เสมอ

- กำจัดวัชพืช เพื่อไม่ให้แข่งขันกับพืชหลัก หรือเป็นแหล่งเพาะศัตรูพืชซึ่งอาจติดไปกับผลผลิต

- หลังการตัดแต่ง ควรนำเศษพืชไปทิ้งนอกแปลง หรือทำลายเสีย

- หลังการพ่นสารป้องกันกำจัดศัตรูพืช ต้องทำความสะอาดอุปกรณ์ที่ใช้เผากำจัดวัสดุเหลือใช้ และกำจัดภาชนะบรรจุให้ถูกวิธี

- เก็บรักษาวัสดุทางการเกษตร เช่น ปุ๋ย สารป้องกันกำจัดศัตรูพืช เครื่องมือ เครื่องใช้ ในการทำการเกษตรกรรมให้เรียบร้อยปลอดภัย อยู่ในสภาพพร้อมใช้งาน

9. การบันทึกข้อมูล

ในการผลิตเกษตรดีที่เหมาะสมของข่า ควรมีการบันทึกข้อมูลการปฏิบัติในขั้นตอนการผลิตต่างๆ เพื่อสามารถนำไปใช้ในการตรวจสอบวิธีการผลิตได้โดยเฉพาะการนำไปใช้เป็นวัตถุดิบคือสารออกฤทธิ์ ดังนั้นการบันทึกข้อมูลจะเป็นสิ่งที่ช่วยในการผลิตวัตถุดิบให้ได้สารออกฤทธิ์ที่มีคุณภาพตรงตามมาตรฐานและหากมีข้อผิดพลาดหรือบกพร่องเกิดขึ้น จะได้สามารถแก้ไขหรือปรับปรุงวิธีการผลิตได้ทันทีรายละเอียดที่ควรบันทึกได้แก่

1. บันทึกขั้นตอนการผลิต เช่น รายละเอียดการใส่ปุ๋ย ให้น้ำ การใช้สารเคมีป้องกันกำจัดศัตรูพืช โดยเฉพาะปุ๋ยซึ่งมีผลต่อปริมาณสารสำคัญ และสารเคมีป้องกันกำจัดศัตรูพืช ซึ่งหากมีสารพิษตกค้างจะทำให้คุณภาพของสมุนไพรไม่เป็นไปตามมาตรฐาน

2. บันทึก วันปลูก วันออกดอก วันเก็บเกี่ยว การเก็บเกี่ยว วิธีการบรรจุ การขนส่ง และชื่อผู้ปฏิบัติงาน ฯลฯ เพื่อใช้ตรวจสอบคุณภาพของวัตถุดิบสมุนไพร เช่น ถ้าเก็บเกี่ยวในช่วงเวลา/อายุ ที่ไม่เหมาะสมจะมีผลทำให้คุณภาพต่ำ ข้อมูลที่บันทึกไว้จะสามารถนำมาใช้ปรับปรุงแก้ไขวิธีการผลิตให้ได้วัตถุดิบสมุนไพรที่มีคุณภาพดีตามมาตรฐาน

3. บันทึก วัน เดือน ปี และวิธีการปฏิบัติงานเพื่อใช้ตรวจสอบ และวางแผนการป้องกันและแก้ไขปัญหา

The post GAP ข่า appeared first on ฐานข้อมูลพันธุกรรมพืชสวน.

ชื่อวิทยาศาสตร์ Carthamus tinctorius Linn

ชื่อสามัญ Safflower, False Saffron, Saffaron Thistle

ชื่อวงศ์ COMPOSITAE (ASTERACEAE)

ชื่ออื่น คำ (ทั่วไป) ดอกคำ (ภาคเหนือ) คำยอง (ลำปาง)

1. ลักษณะของพืช

เป็นพืชล้มลุก มีลักษณะเป็นพุ่ม แตกกิ่งก้านสาขามากมาย ลำต้นมีผิวเรียบแข็ง โคนต้นมีขนาดใหญ่แต่ปลายกิ่งเรียวเล็ก ใบเป็นใบเดี่ยวออกเรียงสลับกัน ไม่มีก้านใบ ลักษณะใบคล้ายรูปขอบขนาน ขอบใบหยักเป็นซี่คล้ายฟันเลื่อย ปลายใบเป็นหนามแหลม ใบมันหนาสีเขียวเข้ม ออกดอกเป็นช่อ บริเวณปลายกิ่งประกอบด้วยดอกย่อยขนาดเล็กจำนวนมาก ดอกมีลักษณะคล้ายดอกบานชื่น กลีบดอกสีเหลืองเข้ม และจะเปลี่ยนเป็นสีส้มหรือสีแดง กลีบเลี้ยงหรือกลีบประดับเรียงตัวกันเป็นชั้นๆ รองรับดอก บริเวณปลายกลีบเลี้ยงมีหนามแหลมคม ผลคล้ายรูปไข่ มีสีขาว เมล็ดยาวรี มีเปลือกแข็งสีขาว เมื่อผลแก่แห้งเมล็ดจะไม่แตกกระจาย

2. สภาพพื้นที่ปลูก

- เจริญเติบโตได้ดีในพื้นที่ที่มีระดับความสูงต่ำกว่า 1,000 เมตร อุณหภูมิที่เหมาะสมต่อการงอกอยู่ระหว่าง 5-15 องศาเซลเซียส อุณหภูมิที่เหมาะสมในระยะดอกอยู่ระหว่าง 24-32 องศาเซลเซียส

- ชอบดินร่วนปนทรายหรือดินที่มีการระบายน้ำและอากาศดี คำฝอยจัดเป็นพืชทนดินเค็ม ความเป็นกรดเป็นด่างของดินที่เหมาะสมอยู่ระหว่าง 5-8

- เป็นพืชทนแล้ง ต้องการความชื้นเฉพาะในช่วงการงอก
และช่วงการออกดอกความชื้นสูงจะทำให้เชื้อราเข้าทำลายได้ทุก
ระยะการเจริญเติบโต

3. พันธุ์

3.1 การเลือกพันธุ์ :

1. เลือกพันธุ์ที่ให้ผลผลิตสูง

2. เป็นพันธุ์ที่ตรงตามความต้องการปลูก

3.2 พันธุ์ที่นิยมปลูกเพื่อผลิตเชิงการค้า : คือ พันธุ์พื้นเมือง เป็นพันธุ์มีหนาม พันธุ์เคยู 4038 เป็นพันธุ์ไม่มีหนาม พันธุ์พานทอง

4. การปลูก

4.1 การเตรียมดิน : กำจัดวัชพืช และเศษวัสดุ ไถพรวน ตากดินประมาณ 7-15 วัน จากนั้นใส่ปุ๋ยคอก ที่ย่อยสลายดีแล้วคลุกเคล้าให้เข้ากัน อัตรา 2 ตัน/ไร่ และควรใส่ปูนขาวเพื่อปรับความเป็นกรดด่างของดินให้มีค่า 5.5-6.5

4.2 การเตรียมพันธุ์ : วิธีการปลูกคำฝอยนั้นต้องเลือกเมล็ดพันธุ์ที่สมบูรณ์และมีสีขาว

4.3 วิธีการปลูก : สำหรับการปลูกคำฝอยนั้นมี 2 วิธี ได้แก่

1. ปลูกแบบหยอดหลุม ใช้เมล็ดพันธุ์ประมาณ 1.5-2 กิโลกรัมต่อไร่ โดยขุดหลุมลึก 3-5 เซนติเมตร ปลูกหลุมละ 1-2 ต้น ระยะห่างระหว่าต้น 30-40 เซนติเมตร ระยะระหว่างแถว 60-70 เซนติเมตร ถ้าต้องการให้ต้นคำฝอยแตกกิ่งเป็นพุ่ม ควรถอนให้เหลือหลุมละ 1 ต้น และถ้าต้องการให้ต้นสูงเพื่อสะดวกในการจับตัดโคนต้น เพราะโคนต้นไม่มีหนาม ควรปลูกหลุมละ 2 ต้น

2. ปลูกแบบหว่านเมล็ดเป็นแถว ใช้เมล็ดพันธุ์ประมาณ 24-32 กิโลกรัมต่อไร่ โดยเตรียมดินเป็นร่องเล็กๆ ลึกประมาณ 5 เซนติเมตร เป็นแถวๆ เพื่อโรยเมล็ด ระยะระหว่างแถว 45-60 เซนติเมตร ช่วงการปลูกที่เหมาะสมคือ ฤดูแล้งที่มีความชื้นในดินพอควรซึ่งปลูกได้ตั้งแต่เดือนตุลาคม-มกราคม

5. การดูแลรักษา

5.1 การให้น้ำ : ให้น้ำเพียง 2 ครั้งก็เพียงพอ โดยช่วงแรก ให้น้ำในช่วงก่อนทำการปลูก และครั้งที่ 2 ให้น้ำในช่วงต้นดอกคำฝอยกำลังออกดอกและติดเมล็ด

5.2 การใส่ปุ๋ย : เมื่อต้นอ่อนแตก 3 ใบแล้ว ให้ทำการดูแลและปลูกทดแทน ในช่วงเดือนมกราคม กุมภาพันธ์ ดูแลต้นอ่อนอีกครั้ง ให้ในแต่ละหลุมเหลือต้นอ่อนไว้ 2-3 ต้น โดยปกติดูแลพรวนดินและถอนวัชพืช 3 ครั้ง ให้ปุ๋ย 3-4 ครั้ง 2 ครั้งแรกทำหลังจากดูแลจัดการต้นอ่อนแล้ว ครั้งที่ 3 ทำก่อนจะปิดร่อง พร้อมกับให้ปุ๋ยเพิ่ม ปุ๋ยที่ให้ส่วนใหญ่คือ น้ำปุ๋ยอุจจาระ แต่ในพื้นที่ที่มีปัญหา จะให้ปุ๋ยครั้งที่ 4 ช่วงก่อนที่แตกดอกตูม โดยให้ Ammonium sulfate and superphosphate เพื่อให้ดอกใหญ่และออกดอกมาก

5.3 การกำจัดวัชพืช :

- ไถพรวน และตากดิน เพื่อทำลายเมล็ดวัชพืช

- คราดส่วนขยายพันธุ์ของวัชพืชออกในระหว่างขั้นตอนของการเตรียมแปลงปลูก

- การคลุมดินหลังปลูกจะช่วยรักษาความชื้นของดินและบังแสงสว่างไม่ให้วัชพืชงอกหรืองอกได้ช้า หรือใช้พลาสติกทึบแสงคลุมแปลงปลูก

- ขุดทำลายหัวใต้ดินของวัชพืชบางชนิดทุกครั้งที่พบ พรวน ถากดิน และกำจัดวัชพืช ควรทำขณะที่ยังเล็ก โดยใช้การถอน

5.4 โรคและแมลงที่สำคัญ :

โรคที่สำคัญ ได้แก่ โรคราสนิม

การป้องกันกำจัด ให้ป้องกันด้วย 0.3% ของกำมะถันในปูนขาวหรือ sodium enemy rust

แมลงศัตรูพืชที่สำคัญ คือ หนอนแมลงวัน หนอนใยผัก หนอนเจาะสมอฝ้าย และเพลี้ยอ่อน

การป้องกันกำจัด ควรหลีกเลี่ยงการใช้สารเคมี หรือใช้สารป้องกันกำจัด แมลง ตามความจำเป็นและเหมาะสม และเก็บส่วนที่ถูกแมลงเข้าทำลายไปเผาทิ้งภายนอกแปลง

6. การเก็บเกี่ยว

6.1 ระยะเก็บเกี่ยวที่เหมาะสม : เก็บเมื่อต้นดอกคำฝอยมีอายุประมาณ 120-150 วัน

6.2 วิธีการเก็บเกี่ยว : การเก็บเกี่ยวกลีบดอก หลังจากดอกบานซึ่งผสมพันธุ์แล้ว และกลีบดอกมีสีแดงเข้มหรือส้ม โดยเก็บในเวลาเช้าหรือตอนบ่ายๆ ที่มีแสงแดดไม่ร้อนจัด เก็บทุกวันหรือทุกๆ 2-3 วันก็ได้

การเก็บเกี่ยวเมล็ด ส่วนของลำต้น ใบ และช่อดอกแห้งเป็นสีน้ำตาล โดยเก็บเกี่ยวทั้งต้นหรือตัดเฉพาะดอกก็ได้ ใช้มีดหรือกรรไกรตัดโคนต้นหรือบริเวณใต้ฐานรองดอกลงมาเล็กน้อย

7. การปฏิบัติหลังการเก็บเกี่ยว

7.1 การแปรรูปหลังการเก็บเกี่ยว : นำกลีบดอกที่เก็บมาได้ผึ่งแดดให้แห้ง โดยตากบนภาชนะที่สะอาด และใช้ผ้าขาวบางคลุมด้านบน วางให้สูงจากพื้นดินประมาณ 60 เซนติเมตร เพื่อป้องกันฝุ่นละอองปลิวมาใส่ ใช้เวลา 2-3 วัน เพื่อให้แห้งสนิท ความชื้นไม่เกินร้อยละ 11

ต้นดอกคำฝอยหรือกระเปาะดอกคำฝอยที่ตัดมาได้นำมากองรวมกันตากแดดประมาณ 2-3 วัน ใช้ไม้ตีหรือนำรถไถล้อเลื่อนขึ้นมาย่ำบนกองดอกคำฝอย แยกเศษผงและสิ่งสกปรกออก เก็บเมล็ดไว้ในถุงผ้าหรือถังน้ำ

7.2 การเก็บรักษา :

- ควรเก็บในที่สะอาด เย็น ไม่อับชื้น มีอากาศถ่ายเทได้ดี และไม่ถูกแสงแดด หรือเก็บในห้องเย็น

- เก็บในภาชนะที่ปิดสนิท เช่น ยวดแก้วสีชามีฝาปิดสนิท ถุงพลาสติกหรือถุงฟลอยด์

- ไม่ควรเก็บไว้นาน โดยทั่วไป สมุนไพรไม่ควรเก็บนานเกินกว่า 1 ปี เพราะจะสูญเสียสารสำคัญ

- การเก็บรักษาควรระบุฉลากชนิดสมุนไพร รวมทั้งวันเก็บชัดเจน เพื่อป้องกันนำไปใช้ผิด

8. สุขลักษณะและความสะอาด

- ควรหลีกเลี่ยงการใช้สารเคมี ด้วยการปลูกพืชแบบผสมผสาน หรือหากต้องการใช้ ควรใช้อย่างถูกต้องและเหมาะสม เพื่อไม่ให้มีสารพิษตกค้างในวัตถุดิบ และสิ่งแวดล้อม

- ควรรักษาแปลงปลูกสมุนไพรให้ถูกสุขลักษณะและสะอาดอยู่เสมอ

- กำจัดวัชพืช เพื่อไม่ให้แข่งขันกับพืชหลัก หรือเป็นแหล่งเพาะศัตรูพืชซึ่งอาจติดไปกับผลผลิต

- หลังการตัดแต่ง ควรนำเศษพืชไปทิ้งนอกแปลง หรือทำลายเสีย

- หลังการพ่นสารป้องกันกำจัดศัตรูพืช ต้องทำความสะอาดอุปกรณ์ที่ใช้เผากำจัดวัสดุเหลือใช้ และกำจัดภาชนะบรรจุให้ถูกวิธี

- เก็บรักษาวัสดุทางการเกษตร เช่น ปุ๋ย สารป้องกันกำจัดศัตรูพืช เครื่องมือ เครื่องใช้ ในการทำการเกษตรกรรมให้เรียบร้อยปลอดภัย อยู่ในสภาพพร้อมใช้งาน

9. การบันทึกข้อมูล

ในการผลิตเกษตรดีที่เหมาะสมของคำฝอย ควรมีการบันทึกข้อมูลการปฏิบัติในขั้นตอนการผลิตต่าง ๆ เพื่อสามารถนำไปใช้ในการตรวจสอบวิธีการผลิตได้โดยเฉพาะการนำไปใช้เป็นวัตถุดิบคือสารออกฤทธิ์ ดังนั้นการบันทึกข้อมูลจะเป็นสิ่งที่ช่วยในการผลิตวัตถุดิบให้ได้สารออกฤทธิ์ที่มีคุณภาพตรงตามมาตรฐานและหากมีข้อผิดพลาดหรือบกพร่องเกิดขึ้น จะได้สามารถแก้ไขหรือปรับปรุงวิธีการผลิตได้ทันทีรายละเอียดที่ควรบันทึกได้แก่

1. บันทึกขั้นตอนการผลิต เช่น รายละเอียดการใส่ปุ๋ย ให้น้ำ การใช้สารเคมีป้องกันกำจัดศัตรูพืช โดยเฉพาะปุ๋ยซึ่งมีผลต่อปริมาณสารสำคัญ และสารเคมีป้องกันกำจัดศัตรูพืช ซึ่งหากมีสารพิษตกค้างจะทำให้คุณภาพของสมุนไพรไม่เป็นไปตามมาตรฐาน

2. บันทึก วันปลูก วันออกดอก วันเก็บเกี่ยว การเก็บเกี่ยว วิธีการบรรจุ การขนส่ง และชื่อผู้ปฏิบัติงาน ฯลฯ เพื่อใช้ตรวจสอบคุณภาพของวัตถุดิบสมุนไพร เช่น ถ้าเก็บเกี่ยวในช่วงเวลา/อายุ ที่ไม่เหมาะสมจะมีผลทำให้คุณภาพต่ำ ข้อมูลที่บันทึกไว้จะสามารถนำมาใช้ปรับปรุงแก้ไขวิธีการผลิตให้ได้วัตถุดิบสมุนไพรที่มีคุณภาพดีตามมาตรฐาน

3. บันทึก วัน เดือน ปี และวิธีการปฏิบัติงานเพื่อใช้ตรวจสอบ และวางแผนการป้องกันและแก้ไขปัญหา

The post GAP คำฝอย appeared first on ฐานข้อมูลพันธุกรรมพืชสวน.

ชื่อวิทยาศาสตร์ Ilicium verum Hook.f.

ชื่อสามัญ Chinese Star Anise

ชื่อวงศ์ ILLICIACEAE

ชื่ออื่น โป๊ยกั๊ก

1.ลักษณะของพืช

เป็นไม้ยืนต้นขนาดใหญ่ สูง 10-15 เมตร เส้นผ่านศูนย์กลาง 30 ซม. ลำต้น ตั้งตรง เปลือกไม้สีขาวเทา หยาบเล็กน้อย ต้นแก่จะมีสีเทา รอยแตกไม่เป็นระเบียบ ใบ เดี่ยวหรือออกเป็นกลุ่ม 3-6 ใบ ยาว 5.5-10.5 ซม. กว้างประมาณ 1.6-4.5 ซม.เป็นวงรีรูปไข่คว่ำ หน้าใบสีเขียวเข้ม ผิวลื่นเป็นมันไม่มีขน หลังใบสีเขียวอ่อน มีขนนุ่มๆอยู่เบาบาง ดอก ออกที่ง่ามใบ ก้านดอกยาว 1.5-3 ซม. มีกลีบหุ้มดอก 8-12 กลีบ สีแดงอ่อนหรือสีแดงเข้ม เรียงซ้อนกัน 2-3 วง เป็นดอกผสม มีเกสรเพศผู้ 15-19 อัน เกสรตัวเมีย 8 อัน โตแยกกัน เรียงตัดกันที่จุดเดียว ผลม แยกเป็นแปดกลีบ เมื่อสดมีสีเขียว เมื่อนำไปตากแห้งแล้วมีสีน้ำตาลแดง เส้นผ่าศูนย์กลางผลยาว 3.5 ซม. เมื่อสุกแล้วจะแตกออก เมล็ด มีลักษณะกลมรี มีความเงามันสีน้ำตาล

2. สภาพพื้นที่ปลูก

จันทน์แปดกลีบต้องการดินที่ร่วนซุย และมีปริมาณน้ำที่เพียงพอ ดินที่มีปริมาณฮิวมัสที่เป็นกรด ผิวดินที่บาง หรือว่ามีความอุดมสมบูรณ์ต่ำ การเจริญเติบโตของจันทน์แปดกลีบจะไม่ดีเท่าที่ควร ผลิตดอกออกผลน้อย ปริมาณและคุณภาพต่ำ

สภาพภูมิอากาศ จันทน์แปดกลีบเป็นพืชเมืองร้อน เป็นต้นไม้ที่ใช้เป็นยาแถบตอนเอเชียใต้ที่มีอากาศร้อน บริเวณที่ราบสูงทางใต้ อุณหภูมิโดยเฉลี่ยตลอดปีอยู่ที่ 19-23 องศาเซลเซียส จันทน์แปดกลีบชอบอากาศร้อนชื้น โดยทั่วไปในพื้นที่เพาะปลูก ในแต่ละปีจะมีปริมาณน้ำฝน 1,300 มิลลิเมตรขึ้นไป และมีความชื้นสัมพันธ์ 78% ขึ้นไป แม้ว่าปริมาณน้ำฝน ไม่เพียงพอ แต่บริเวณภูเขาที่ปลูกมีต้นไม้หลากพันธุขึ้นหนาทึบ มีอากาศมืดครึ้ม มีเมฆมาก แสงแดดส่องเป็นระยะสั้นๆ ปริมาณน้ำในดินและความชื่อในอากาศสูง ก็เพียงพอต่อการเจริญเติบโตของจันทน์แปดกลีบ

ต้นอ่อนของจันทน์แปดกลีบต้องการร่มเงาจึงจะเจริญเติบโตได้ดี การได้รับแสงแดดอย่างเต็มที่จะทำให้ใบเหี่ยวและเปลี่ยนเป็นสีเหลืองจนอาจแห้งตายในที่สุด แต่ว่าต้นที่เจริญเติบโตแล้ว กลับต้องการแสงแดดที่เพียงพอ โดยเฉพาะอย่างยิ่งช่วงที่จะผลิตดอกออกผล ต้องการแสงแดดค่อนข้างมากเพื่อทำให้ผลิตดอกออกเป็นผลได้ดี

3. พันธุ์

3.1 การเลือกพันธุ์ : คัดเลือกเมล็ดพันธุ์ที่โตเต็มที่ มีความอุดมสมบูรณ์สูง ไม่มีโรคหรือหนอนกัดทำลาย เลือกเก็บที่กลีบผลยังไม่แตกออก ผิวของเมล็ดจะมันเงา และมีความงอกดี

3.2 พันธุ์ที่นิยมปลูก : พันธุ์จากประเทศสาธารณรัฐประชาชนจีน

4. การปลูก

4.1 การเตรียมดิน : ไถพรวน กำจัดวัชพืช เก็บกรวดหินออก ให้พรวนดินและทำให้ผิวเสมอกัน ใส่ปุ๋ยเพื่อให้ดินมีความอุดมสมบรูณ์ ใส่ปุ๋ยคอก หรือปุ๋ยหมัก 1,000 กิโลกรัม ต่อไร่

4.2 การเตรียมพันธุ์ : ขยายพันธุ์ด้วยเมล็ด เพาะในถุงเพาะชำ ให้ได้ต้นกล้าอายุ ประมาณ 3 ปี

1. การเพาะกล้า ยกแปลงสูง 20 เซนติเมตรกว้าง 1-1.2 เมตร ความยาวตามความเหมาะสม เว้นระยะห่างระหว่างแปลง30 เซนติเมตรรอบๆ แปลงเพาะให้มีที่ระบายน้ำป้องกันน้ำท่วมขัง ช่วงเวลาที่เหมาะแก่การเพาะคือ เดือนพฤศจิกายน- ธันวาคม

2. การโรยเมล็ด ให้โรยเป็นแถวๆ ห่างกัน 15-20 เซนติเมตรฝังเมล็ดลึกลงไปประมาณ4 เซนติเมตรแต่ละเมล็ดห่างกันประมาณ 3-4 เซนติเมตรกลบเมล็ดด้วยดินผสมแกลบดำ หนาประมาณ3 เซนติเมตรและคลุมแปลงด้วยหญ้าแห้งหรือฟางข้าว เพื่อเก็บกักความชื้น

4.3 การปลูก : สามารถทำได้3 วิธี ดังนี้

1 เลือกและปรับปรุงดิน การจะปลูกป่าจันทร์แปดกลีบนั้น ให้เลือกดินที่มีชั้นดินหนา ดินร่วนซุย มีความชื้นมาก ดินที่มีปริมาณฮิวมัสที่เป็นกรด บริเวณที่เหมาะต่อการเพาะปลูก เช่น ที่ราบเนินเขาฝั่งตะวันออก ที่ราบเนินเขาต่ำบริเวณตะวันออกเฉียงเหนือ บริเวณภูเขาลูกเล็กๆ กลางป่า หรือว่าบริเวณชายเขา บริเวณเนินเขาภาคตะวันตกและภาคตะวันตกเฉียงใต้ แสงแดดค่อนข้างแรง อีกทั้งผิวดินที่ความแห้งแล้งมากไม่เหมาะกับการเพาะปลูก

2 การปรับปรุงที่ดินขึ้นอยู่กับสภาพความลาดเอียงของเนินดินนั้นๆ หากลาดเอียงไม่เกิน 15 องศา สามารถนำมาใช้เพาะปลูกได้ทั้งหมด เนินเขาที่ลาดเอียงตั้งแต่ 15-25 องศา ให้ปลูกเป็นแปลงยาวคล้ายริบบิ้น หากพื้นที่ลาดเอียงมากกว่า 25 องศา ให้ปลูกเป็นแปลงเล็กๆหรือว่าขุดคันร่องให้ลึกเป็นแนวโดยตลอด การปรังปรุงดินและขุดหลุมควรทำก่อนปลูกป่า 6 เดือน ปลูกเพื่อเก็บลูก หลุมขนาด 50×50 เซนติเมตร ลึก40 เซนติเมตรแต่ละต้นห่างกัน 5×5 เมตร เมื่อขุดหลุมแล้วให้กลับหน้าดินด้วย เพื่อเก็บกักน้ำไว้ในดินและช่วยเพิ่มอัตราการเจริญเติบโตเป็นป่าได้มากขึ้น

3 การลงต้นปลูกเป็นป่า ฤดูการปลูกป่า โดยปกติเริ่มต้นเดือนกุมภาพันธ์ ที่หน่ออ่อนเริ่มแตก ป่าที่ปลูกเพื่อเอาผล ใช้ต้นอ่อนที่มีอายุ 2 ปี จะเหมาะสมกว่า ส่วนป่าที่ปลูกเพื่อใช้ใบ ใช้ต้นอ่อนอายุ 3 ปีจะสะดวกกว่า ก่อนนำต้นอ่อนลงปลูก ควรตัดกิ่งก้านและใบทั้งหมดออกประมาณ 3 .ใน 4 ของต้น เพื่อให้สะดวกต่อการปลูก การปลูกป่าจันทน์แปดกลีบที่มีพื้นที่มาก ภาระจะหนัก เพื่อให้อัตราการเจริญเติบโตมีมาก ก่อนปลูกป่าประมาณ 1-2 สัปดาห์ สำหรับป่าที่ปลูกเพื่อเก็บผล เลือกต้นอ่อนที่ลำต้นสูง10 เซนติเมตรสำหรับต้นอ่อนที่จะปลูกไว้เก็บใบ ให้เลือกต้นที่สูง130 เซนติเมตรตัดใบออกให้หมด นำโคลนพอกไว้ที่รากและเลือกปลูกในวันที่มีฝน

5. การดูแลรักษา

5.1 การให้น้ำ ควรมีการให้น้ำอย่างสม่ำเสมอ เมื่อเข้าฤดูฝนควรดูจากความชื้นของดิน หากดินยังมีความชื้นอยู่ ไม่จำเป็นต้องให้น้ำก็ได้

5.2 การใส่ปุ๋ย ช่วงแรกให้ปุ๋ยไนโตรเจนเป็นหลักเพื่อเร่งราก ช่วงหลังให้ปุ๋ยฟอสฟอรัสและโปรแตสเซียมเป็นหลักเพื่อให้ต้นอ่อนโตอย่างแข็งแรง

5.3 การกำจัดวัชพืช ขณะที่ต้นอ่อนสูง 3-4 เซนติเมตร ก็ให้กำจัดหญ้าที่อยู่รอบๆ โดยการใช้มือถอน หรือเสียบแซะออก

5.4 โรคและแมลง

โรคที่สำคัญ ได้แก่ โรคเชื้อรา ป้องกันกำจัดโดยเลือกสถานที่เพาะต้นอ่อนและพื้นที่ปลูกป่าที่มีอากาศถ่ายเทสะดวก การระบายน้ำดี ฤดูฝนต้องทำรางระบายน้ำ อย่างทันเวลา เมล็ดพันธุ์ต้องอบฆ่าเชื้อ เมื่อเกิดอาการแล้วให้ใช้Bordeauxmixture ในอัตราส่วน 1:1:200 รักษา

แมลงศัตรูพืชที่สำคัญ คือ หนอนดอกไม้ทอง ผีเสื้อจันทน์แปดกลีบ ตัวอ่อนแมลง

การป้องกันกำจัด ให้ใช้ triphorfon 90% ผสมน้ำละลาย 500-800 เท่า นำไปฉีดพ่น Dichlorvos concentrates 80% ผสมน้ำละลาย 800-1,000 เท่า หรือMarathon80% ใช้แรงงานคนเก็บและทำลาย หนอนดอกไม้ทองสามารถใช้ผงฆ่าแมลงสีขาวก็ได้

6. การเก็บเกี่ยว

6.1 ระยะเก็บเกี่ยวที่เหมาะสม : เก็บเกี่ยวช่วงฤดูใบไม้ร่วง

6.2 วิธีการเก็บเกี่ยว : ให้ใช้แรงงานคนขึ้นไปเก็บลูกที่สุกลงมา ปล่อยลูกอ่อนและดอกที่บานไว้ และยังเป็นการรับประกันได้ว่าจะไม่เกิดผลกระทบต่อปริมาณผลผลิตในปีถัดๆ ไป ลูกที่ออกช่วงฤดูใบไม้ผลิ จะให้ปริมาณน้อย จะสุกงอมในเดือนเมษายน ไม่คุ้มค่ากับการเก็บเกี่ยว ปล่อยให้ลูกแก่จัดและร่วงตกจึงเก็บไปขายดีกว่า

7. การปฏิบัติหลังการเก็บเกี่ยวและเก็บรักษา

7.1 การแปรรูปหลังการเก็บเกี่ยว : เก็บใบเพื่อมาทำน้ำมันหอมระเหย เก็บจากต้นที่มีอายุ 1 ปีขึ้นไป หลังฤดูใบไม้ร่วง ควรกลั่นจากแหล่งเก็บ จะได้น้ำมันมากที่สุด

7.2 การเก็บรักษา : หลังจากเก็บผลมาแล้วให้นำมาต้มในน้ำเดือด 5-10 นาที ในขณะที่ต้มและคนอยู่นั้น ให้ช้อนขึ้นมาตากผึ่งแดดไว้หรือใช้ถ่านอบให้แห้ง จันทน์แปดกลีบที่ใช้วิธีอบแห้งนั้นจะมีกลิ่นหอมฉุน คุณภาพดีมาก ขั้นตอนการทำน้ำมันหอมระเหยนั้น ปกติใบสด 100 กิโลกรัม ทำน้ำมันระเหยได้ 0.7-0.9

8. สุขลักษณะและความสะอาด

- ควรรักษาแปลงปลูกสมุนไพรให้ถูกสุขลักษณะและสะอาดอยู่เสมอ

- กำจัดวัชพืช เพื่อไม่ให้แข่งขันกับพืชหลัก หรือเป็นแหล่งเพาะศัตรูพืชซึ่งอาจติดไปกับผลผลิต

- หลังการตัดแต่ง ควรนำเศษพืชไปทิ้งนอกแปลง หรือทำลายเสีย

- หลังการพ่นสารป้องกันกำจัดศัตรูพืช ต้องทำความสะอาดอุปกรณ์ที่ใช้เผากำจัดวัสดุเหลือใช้ และกำจัดภาชนะบรรจุให้ถูกวิธี

- เก็บรักษาวัสดุทางการเกษตร เช่น ปุ๋ย สารป้องกันกำจัดศัตรูพืช เครื่องมือ เครื่องใช้ ในการทำการเกษตรกรรมให้เรียบร้อยปลอดภัย อยู่ในสภาพพร้อมใช้งาน

9. การบันทึกข้อมูล

ในการผลิตเกษตรดีที่เหมาะสมของจันทน์ปดกลีบ ควรมีการบันทึกข้อมูลการปฏิบัติในขั้นตอนการผลิตต่าง ๆ เพื่อสามารถนำไปใช้ในการตรวจสอบวิธีการผลิตได้โดยเฉพาะการนำไปใช้เป็นวัตถุดิบคือสารออกฤทธิ์ ดังนั้นการบันทึกข้อมูลจะเป็นสิ่งที่ช่วยในการผลิตวัตถุดิบให้ได้สารออกฤทธิ์ที่มีคุณภาพตรงตามมาตรฐานและหากมีข้อผิดพลาดหรือบกพร่องเกิดขึ้น จะได้สามารถแก้ไขหรือปรับปรุงวิธีการผลิตได้ทันทีรายละเอียดที่ควรบันทึกได้แก่

1. บันทึกขั้นตอนการผลิต เช่น รายละเอียดการใส่ปุ๋ย ให้น้ำ การใช้สารเคมีป้องกันกำจัดศัตรูพืช โดยเฉพาะปุ๋ยซึ่งมีผลต่อปริมาณสารสำคัญ และสารเคมีป้องกันกำจัดศัตรูพืช ซึ่งหากมีสารพิษตกค้างจะทำให้คุณภาพของสมุนไพรไม่เป็นไปตามมาตรฐาน

2. บันทึก วันปลูก วันออกดอก วันเก็บเกี่ยว การเก็บเกี่ยว วิธีการบรรจุ การขนส่ง และชื่อผู้ปฏิบัติงาน ฯลฯ เพื่อใช้ตรวจสอบคุณภาพของวัตถุดิบสมุนไพร เช่น ถ้าเก็บเกี่ยวในช่วงเวลา/อายุ ที่ไม่เหมาะสมจะมีผลทำให้คุณภาพต่ำ ข้อมูลที่บันทึกไว้จะสามารถนำมาใช้ปรับปรุงแก้ไขวิธีการผลิตให้ได้วัตถุดิบสมุนไพรที่มีคุณภาพดีตามมาตรฐาน

3. บันทึก วัน เดือน ปี และวิธีการปฏิบัติงานเพื่อใช้ตรวจสอบ และวางแผนการป้องกันและแก้ไขปัญหา

The post GAP จันทน์แปดกลีบ appeared first on ฐานข้อมูลพันธุกรรมพืชสวน.

ชื่อวิทยาศาสตร์ Senna alata (L.) Roxb

ชื่อพ้อง Cassia alata L.,Cassia bracteata L.f, Herpetica alata (L.) Raf.

ชื่อสามัญ Ringworm Bush

ชื่อวงศ์ LEGUMINOSAE

ชื่ออื่น ขี้คาก ลับมืนหลวง หมากกะลิงเทศ (ภาคเหนือ) ชุมเห็ดเทศใหญ่ (ภาคกลาง); ตะสีพอ (กะเหรี่ยง-แม่ฮ่องสอน)

1. ลักษณะของพืช

เป็นไม้พุ่มขนาดกลาง สูง 1.5-3 เมตร ลำต้นแข็ง ใบประกอบยาว 30-60 เซนติเมตร มีใบย่อย 5-12 คู่ ใบย่อยลักษณะรูปไข่ปลายมน ยาว 5-15 เซนติเมตร กว้าง 5-7 เซนติเมตร ฐานในมนไม่เท่ากันทั้ง 2 ข้าง ก้านใบย่อยสั้นมาก ดอกออกเป็นช่อจากปลายกิ่ง ยาว 15-30 เซนติเมตร ดอกย่อยมีเส้นผ่าศูนย์กลางประมาณ 4 เซนติเมตร ก้านดอกสั้น ใบประดับเป็นแผ่นบางๆ กลีบเลี้ยงสีเขียวปลายแหลมมี 5 กลีบ กลีบดอกสีเหลือง ปลายมนมี 5 กลีบ ลายเส้นที่กลีบดอกเห็นได้ชัด เกสรตัวผู้ไม่เท่ากัน เกสรตัวเมียมี 1 อัน ผลเป็นฝักไม่มีขน กว้าง 1.2-1.5 เซนติเมตร ยาว 10-12 เซนติเมตร มีปีก 4 ปีก ตามความยาวของฝัก ฝักแก่สีดำ แตกตามยาวแนวปีกอันหนึ่ง ฝักหนึ่งมีเมล็ด 50-60 เม็ด เมล็ดแบนรูปสามเหลี่ยม ผิวนอกขรุขระสีดำ

2. สภาพพื้นที่ปลูก

- พบกระจายทั่วไปในภูมิภาคที่มีอากาศร้อน และร้อนชื้น

- ขึ้นบนที่ราบลุ่ม จนถึงพื้นที่สูงเหนือระดับน้ำทะเล 2,100 เมตร

- ในพื้นที่ที่มีปริมาณฝนตกเฉลี่ย 600-4,300 มิลลิเมตรต่อปี

- อุณหภูมิเฉลี่ยตั้งแต่ 15-30 องศาเซลเซียสต่อปี

- เจริญเติบโตได้บนดินทั่วไปเกือบทุกชนิดที่มีความชื้นในดินดี ทนต่อน้ำท่วมขัง

- ชอบขึ้นในที่ที่ชุ่มชื้น ริมน้ำต่างๆ แต่ไม่ทนต่อสภาพแล้งจัด

- เจริญได้ในที่โล่งแจ้ง

3. พันธุ์
3.1 การเลือกพันธุ์

1. เลือกพันธุ์ที่ให้ผลผลิตสูง

2. เป็นพันธุ์ที่ถูกต้องตรงตามความต้องการของตลาด

3. เลือกเมล็ดและท่อนพันธุ์ ที่ไม่เล็กลีบ ไม่มีเชื้อโรค และแมลงเข้าทำลาย

3.2 พันธุ์ที่นิยมปลูกเพื่อผลิตเชิงการค้า ได้แก่ พันธุ์พื้นเมือง

4. การปลูก

4.1 การเตรียมดิน : กำจัดวัชพืช และเศษวัสดุ ไถพรวน ตากดินประมาณ 7-15 วัน จากนั้นใส่ปุ๋ยคอก ที่ย่อยสลายดีแล้วคลุกเคล้าให้เข้ากัน อัตรา 2 ตัน/ไร่ และควรใส่ปูนขาวเพื่อปรับความเป็นกรดด่างของดินให้มีค่า 5.5-6.5

4.2 การเตรียมพันธุ์: โดยใช้เมล็ดหรือกิ่งปักชำ แต่นิยมขยายพันธุ์ด้วยเมล็ด

- การคัดเลือกเมล็ด ใช้เมล็ดที่แก่จัด และฝักควรเก็บก่อนที่ฝักจะแตกอ้า หรือหลุดร่วงลงพื้นดิน

- การแก้การพักตัวของเมล็ด นำเมล็ดพันธุ์มาแช่น้ำ ทิ้งไว้ประมาณ 1 คืน หรือแช่น้ำในร้อน 80-100 องศาเซลเซียส นาน 10 นาที จากนั้นคลุกกับทราย อัตรา 1:1-2 และหุ้มด้วยผ้าขาวบาง รดน้ำให้ชุ่ม เก็บในที่ร่ม 1-2 วัน เมล็ดจะเริ่มงอก

4.3 วิธีการปลูก:

- การปลูกแบบหยอดหลุมด้วยเมล็ด นำเมล็ดที่ผ่านการกระตุ้นความงอกแล้ว หยอดหลุมละ 5-6 เมล็ด ระยะระหว่างต้นและระหว่างแถว ประมาณ 3×4 เมตร กลบดินหนา 1 เซนติเมตร นำฟางหรือหญ้าแห้งคลุมบางๆ บนหลุมเพื่อช่วยพรางแสง ลดการชะล้างของน้ำ และช่วยควบคุมความชื้นในดินไม่ให้น้ำระเหยเร็ว

- การปลูกแบบย้ายกล้า นำกล้าที่เตรียมไว้อายุประมาณ 30 วัน มีใบจริงประมาณ 5-7 ใบ มาปลูกลงแปลงหลุมละ 1 ต้น กลบดินที่โคนให้แน่น รดน้ำทันที ปักค้ำยันและผูกมัดต้นกล้า เพื่อป้องกันลมพัดโยกหรือต้นเอนล้ม คลุมโคนต้นด้วยฟางหรือหญ้าแห้ง

4.4 การตัดแต่งกิ่ง ชุมเห็ดเทศเจริญเติบโตได้ดีในช่วงฤดูฝน ออกดอกในช่วงปลายฤดูฝนจนถึงฤดูหนาว ประมาณเดือนตุลาคมถึงกุมภาพันธ์ และกิ่งจะแห้งเหี่ยวในช่วงหน้าแล้งประมาณเดือนมกราคมเป็นต้นไป เมื่อกิ่งแห้งตาย ควรตัดแต่งกิ่งออก เพื่อให้แตกกิ่งใหม่ โดยเฉพาะการปลูกเพื่อเก็บผลผลิต ควรตัดกิ่งให้อยู่ในระดับเหนือพื้นดินประมาณ 30 เซนติเมตร

5. การดูแลรักษา

5.1 การให้น้ำ : ระยะแรก ควรรดน้ำวันละ 1-2 ครั้ง จนกว่ากล้าจะตั้งตัวได้ เมื่ออายุ 2 เดือนไปแล้ว อาจลดการให้น้ำได้ตามความเหมาะสมขึ้นอยู่กับฤดูกาลและความชื้นในดิน

5.2 การใส่ปุ๋ย : เมื่ออายุ 1-2 เดือน ควรใช้ปุ๋ยสูตร 16-20-0 , 30-20-10 เดือนละ 1 ครั้ง อัตรา 30 กรัมต่อต้น และเมื่ออายุ 3 เดือนขึ้นไป ควรใช้ปุ๋ยสูตร 15-15-15, 30-20-10 อัตรา 200-300 กรัมต่อต้น ร่วมกับปุ๋ยคอกหรือปุ๋ยหมัก อัตรา 1-2 กิโลกรัมต่อต้น ทุก 3 เดือน

- ช่วงการให้ปุ๋ย งดการใส่ปุ๋ยช่วงฤดูหนาว ประมาณเดือนธันวาคม-กุมภาพันธ์ ซึ่งเป็นช่วงที่พืชพักตัว โดยใส่ครั้งต่อไป เมื่อทำการตัดแต่งกิ่งเสร็จเรียบร้อยแล้ว และเข้าฤดูฝน ประมาณเดือนพฤษภาคม

- วิธีการใส่ปุ๋ย ใส่รอบๆ โคนต้นในแนวรัศมีทรงพุ่ม พรวนดินกลบ และให้น้ำทันทีหลังการให้ปุ๋ย

5.3 การกำจัดวัชพืช :

- คราดส่วนขยายพันธุ์ของวัชพืชออกในระหว่างขั้นตอนของการเตรียมแปลงปลูก

- ตากดิน เพื่อทำลายเมล็ดวัชพืช

- การคลุมดินหลังปลูกจะช่วยรักษาความชื้นของดินและบังแสงสว่างไม่ให้วัชพืชงอกหรืองอกได้ช้า หรือใช้พลาสติกทึบแสงคลุมแปลงปลูก

5.4 โรคและแมลงที่สำคัญ : โรคที่พบมากในชุมเห็ดเทศ ได้แก่ โรคใบจุด ใบเป็นจุดสีน้ำตาลดำ โรคราแป้ง มีผงสีขาวคล้ายผงแป้งเกาะอยู่บนผิวใบ โรคราดำ จะมีคราบสีดำคล้ายเขม่า การป้องกันกำจัด คือ ตัดทำลายส่วนที่เป็นเชื้อโรคโดยวิธีการเผาทำลาย แมลงศัตรูพืชที่พบในชุมเห็ดเทศ ได้แก่ หนอนผีเสื้อกินใบ เพลี้ยอ่อนและไรแดง ซึ่งการป้องกันกำจัดในเบื้องต้นควรตัดส่วนที่เป็นโรคและแมลงเข้าทำลายทิ้งทันที

6.การเก็บเกี่ยว

6.1 ระยะเก็บเกี่ยวที่เหมาะสม : ต้นชุมเห็ดเทศที่มีอายุ 6-7 เดือนจะให้ใบเพสลาดที่มีสารสำคัญสูง การเก็บเกี่ยวจะเก็บในช่วงฤดูฝน ใบจะมีมาก ซึ่งจะเก็บเกี่ยวใบอายุ 3 เดือนขึ้นไป และเก็บได้เรื่อยมาจนถึงฤดูหนาว และใบจะแห้งเหี่ยวในหน้าแล้ง ไม่สามารถเก็บผลผลิตได้ แต่การตัดแต่งกิ่งแห้งทิ้ง และให้น้ำอย่างเหมาะสม ต้นจะแตกกิ่งใหม่ และสามารถให้ผลผลิตใบเพสาดใหม่ได้ใน 2-3 เดือน

6.2 วิธีการเก็บเกี่ยว : เลือกเก็บใบที่สมบูรณ์เต็มที่จากใบล่างๆ ก่อน ที่ไม่แก่และไม่อ่อนเกินไป หรือใบเพสลาด ส่วนใบบนที่อ่อนกว่าเก็บเกี่ยวในเดือนต่อไป และใบที่เก็บจากต้นเดิมควรห่างกันไม่น้อยกว่า 1-2 เดือน ดอกของชุมเห็ดเทศนั้นจะเลือกเก็บเฉพาะดอกที่เจริญเต็มที่ จากนั้นนำส่วนที่เก็บได้มาทำความสะอาด

วิธีเก็บควรใช้กรรไกรตัดทั้งใบประกอบ เพื่อความสะดวก รวดเร็ว และไม่ให้บอบช้ำ และไม่ควรเก็บหลังช่วงดอกบานสะพรั่ง

7. การปฏิบัติหลังการเก็บเกี่ยว

7.1 การแปรรูปหลังการเก็บเกี่ยว : การทำชุมเห็ดเทศแห้ง นำชุมเห็ดเทศทั้งก้านและใบประกอบล้างให้สะอาด และมัดรวมกันเป็นกำห้อยแขวนไว้ให้สะเด็ดน้ำ ผึ่งให้ใบแห้ง แล้วนำใบมาตากแดดหรืออบที่อุณหภูมิ 50 องศา-เซลเซียส ใน 8 ชั่วโมงแรก ต่อไปอบที่อุณหภูมิ 40-45 องศาเซลเซียสจนกว่าจะแห้งสนิท

7.2 การเก็บรักษา : นำชุมเห็ดเทศที่ผ่านการแปรรูปแล้วบรรจุในภาชนะที่สะอาด และปิดฝาให้สนิท ไม่ควรเก็บไว้นานเกิน 1 ปี เพราะปริมาณสารสำคัญจะลดลงประมาณ 20%

7.3 การเก็บรักษาเมล็ดพันธุ์ : เก็บเมล็ดที่แก่จัด จากฝักที่เก็บก่อนจะแตกอ้า หรือเมล็ดหลุดร่วงลงพื้นดิน เพื่อให้ได้เมล็ดที่สะอาดเก็บไว้ทำพันธุ์ และนำมาคัดเลือกเมล็ดที่สมบูรณ์ ไม่เล็กลีบ และผึ่งให้แห้งก่อนนำไปเก็บในภาชนะที่ปิดมิดชิด และเย็น

8. สุขลักษณะและความสะอาด

- ควรรักษาแปลงปลูกสมุนไพรให้ถูกสุขลักษณะและสะอาดอยู่เสมอ

- กำจัดวัชพืช เพื่อไม่ให้แข่งขันกับพืชหลัก หรือเป็นแหล่งเพาะศัตรูพืชซึ่งอาจติดไปกับผลผลิต

- หลังการตัดแต่ง ควรนำเศษพืชไปทิ้งนอกแปลง หรือทำลายเสีย

- หลังการพ่นสารป้องกันกำจัดศัตรูพืช ต้องทำความสะอาดอุปกรณ์ที่ใช้เผากำจัดวัสดุเหลือใช้ และกำจัดภาชนะบรรจุให้ถูกวิธี

- เก็บรักษาวัสดุทางการเกษตร เช่น ปุ๋ย สารป้องกันกำจัดศัตรูพืช เครื่องมือ เครื่องใช้ ในการทำการเกษตรกรรมให้เรียบร้อยปลอดภัย อยู่ในสภาพพร้อมใช้งาน

9. การบันทึกข้อมูล

ในการผลิตเกษตรดีที่เหมาะสมของชุมเห็ดเทศ ควรมีการบันทึกข้อมูลการปฏิบัติในขั้นตอนการผลิตต่าง ๆ เพื่อสามารถนำไปใช้ในการตรวจสอบวิธีการผลิตได้โดยเฉพาะการนำไปใช้เป็นวัตถุดิบคือสารออกฤทธิ์ ดังนั้นการบันทึกข้อมูลจะเป็นสิ่งที่ช่วยในการผลิตวัตถุดิบให้ได้สารออกฤทธิ์ที่มีคุณภาพตรงตามมาตรฐานและหากมีข้อผิดพลาดหรือบกพร่องเกิดขึ้น จะได้สามารถแก้ไขหรือปรับปรุงวิธีการผลิตได้ทันทีรายละเอียดที่ควรบันทึกได้แก่

1. บันทึกขั้นตอนการผลิต เช่น รายละเอียดการใส่ปุ๋ย ให้น้ำ การใช้สารเคมีป้องกันกำจัดศัตรูพืช โดยเฉพาะปุ๋ยซึ่งมีผลต่อปริมาณสารสำคัญ และสารเคมีป้องกันกำจัดศัตรูพืช ซึ่งหากมีสารพิษตกค้างจะทำให้คุณภาพของสมุนไพรไม่เป็นไปตามมาตรฐาน

2. บันทึก วันปลูก วันออกดอก วันเก็บเกี่ยว การเก็บเกี่ยว วิธีการบรรจุ การขนส่ง และชื่อผู้ปฏิบัติงาน ฯลฯ เพื่อใช้ตรวจสอบคุณภาพของวัตถุดิบสมุนไพร เช่น ถ้าเก็บเกี่ยวในช่วงเวลา/อายุ ที่ไม่เหมาะสมจะมีผลทำให้คุณภาพต่ำ ข้อมูลที่บันทึกไว้จะสามารถนำมาใช้ปรับปรุงแก้ไขวิธีการผลิตให้ได้วัตถุดิบสมุนไพรที่มีคุณภาพดีตามมาตรฐาน

3. บันทึก วัน เดือน ปี และวิธีการปฏิบัติงานเพื่อใช้ตรวจสอบ และวางแผนการป้องกันและแก้ไขปัญหา

The post GAP ชุมเห็ดเทศ appeared first on ฐานข้อมูลพันธุกรรมพืชสวน.